Për shtatë vjet, Nora u kujdes për një të moshuar në Innsbruck, derisa sëmundja ia zbehu kujtesën dhe fytyrat e njerëzve të afërt. Pas një rrëzimi, djali i gruas e fajësoi shqiptaren dhe vendosi ta dërgonte nënën në një qendër kujdesi. Por në çastin e ndarjes, kur Nora po dilte me çantën në dorë, e moshuara shqiptoi dy fjalë në shqip që askush nuk besonte se i mbante mend.
Rrëfimi i plotë
Quhem Nora, jam 43 vjeçe dhe vij nga Elbasani. Prej 12 vjetësh jetoj me familjen në Innsbruck të Austrisë.
Kur erdha këtu, gjermanishtja ime mjaftonte vetëm për të blerë bukë, për të pyetur për autobusin dhe për të thënë se nuk kuptoja. Në Shqipëri kisha punuar si ndihmëse në një qendër shëndetësore, por diploma ime nuk njihej menjëherë.
Fillova të pastroja zyra dhe apartamente. Më vonë ndoqa kurse të gjuhës dhe një trajnim për kujdesin ndaj të moshuarve.
Kështu e njoha Gretën.
Ajo ishte 76 vjeçe dhe jetonte vetëm në një apartament të vjetër me pamje nga malet. Bashkëshorti i kishte vdekur, ndërsa djali i vetëm, Martini, punonte jashtë qytetit dhe vinte zakonisht gjatë fundjavës.
Në fillim, Greta nuk donte që një grua e panjohur të hynte në shtëpinë e saj.
“Nuk kam nevojë për dado”, më tha ditën e parë.
Nuk u ofendova. I shpjegova se nuk kisha ardhur t’i merrja pavarësinë. Detyra ime ishte vetëm ta ndihmoja me ushqimin, ilaçet dhe punët që po i bëheshin më të vështira.
Ajo më la të qëndroja, por gjatë javëve të para më ndiqte nga dhoma në dhomë. Numëronte lugët pasi laja enët dhe kontrollonte sirtarët kur largohesha.
Pas disa muajsh filloi të më besonte.
Greta kishte qenë mësuese muzike. Në dhomën e ndenjjes mbante një piano të vjetër, por duart i dridheshin dhe nuk luante më si dikur. Megjithatë, çdo të enjte ulej përpara saj dhe provonte të njëjtën melodi.
Unë nuk e njihja këngën, por e dëgjoja.
Një ditë më pyeti nëse në Shqipëri kishim këngë gjumi. I këndova një ninullë që ma kishte kënduar nëna. Nuk e mbaja mend të gjithën, prandaj disa vargje i përsërisja.
Greta qeshi dhe më kërkoi t’ia përktheja.
Prej asaj dite, sa herë ishte e shqetësuar, i këndoja ngadalë në shqip. Ajo nuk i kuptonte fjalët, por thoshte se melodia e qetësonte.
Vitet kaluan dhe gjendja e saj ndryshoi.
Në fillim harronte ku kishte vendosur çelësat. Pastaj nisi të harronte takimet, ditët e javës dhe ushqimin mbi sobë. Mjekët i diagnostikuan një formë të demencës.
Martini instaloi një pajisje alarmi dhe më kërkoi të punoja më shumë orë. Unë pranoja sa herë mundesha, por kisha edhe familjen time dhe nuk mund të qëndroja gjatë natës.
Gradualisht, Greta nisi të harronte edhe mua.
Disa mëngjese më priste e qetë. Ditë të tjera më pyeste kush më kishte dhënë leje të hyja në shtëpi. Një herë thirri policinë, sepse mendonte se po i merrja rrobat nga dollapi.
Nuk ishte e lehtë.
E dija se nuk fliste sëmundja me qëllim të keq, por dhimbja mbetej. Mund të kujdesesh për dikë me vite dhe, një mëngjes, ai person të të shikojë sikur nuk të ka parë kurrë.
Në muajt e fundit, Greta nuk e njihte gjithmonë as djalin e saj.
Por kishte gjëra që trupi i saj dukej se i mbante mend. Kur dëgjonte pianon, gishtat i lëviznin mbi mbështetësen e karriges. Kur i këndoja ninullën shqiptare, frymëmarrja i qetësohej.
Kishte mësuar edhe dy fjalë në shqip.
Sa herë largohesha pas përfundimit të orarit, ajo kapte çantën time dhe pyeste ku po shkoja. Unë i përgjigjesha me shaka:
“Mos u mërzit. Nora po shkon, por kthehet nesër.”
Ndonjëherë ajo përsëriste:
“Mos shko.”
Shqiptimi i saj ishte i vështirë, por më bënte të qeshja.
Pastaj ndodhi rrëzimi.
Ishte natë dhe unë nuk ndodhesha aty. Greta ishte ngritur për të shkuar në banjë, kishte humbur ekuilibrin dhe kishte rënë në korridor. Pajisja e alarmit kishte njoftuar Martinin dhe shërbimin e urgjencës.
Ajo nuk kishte thyer asgjë, por qëndroi disa ditë në spital.
Kur shkova ta vizitoja, Martini ishte i zemëruar dhe i lodhur. Më pyeti pse nëna e tij ishte lënë vetëm.
I kujtova se kontrata ime përfundonte në orën shtatë të mbrëmjes dhe se disa herë i kisha thënë se Greta kishte nevojë për mbikëqyrje gjatë gjithë natës.
“Ju paguanim që të kujdeseshit për të”, më tha.
Ato fjalë më lënduan.
Nuk isha aty kur u rrëzua dhe nuk mund ta parandaloja nga shtëpia ime. Megjithatë, për disa ditë pyeta veten nëse duhej të kisha bërë më shumë. Ndoshta duhej të kisha qëndruar më gjatë. Ndoshta duhej ta kisha bindur Martinin më herët se e ëma nuk mund të jetonte më vetëm.
Mjekët rekomanduan që Greta të transferohej në një qendër ku kishte kujdes 24 orë.
Martini pranoi. Agjencia më njoftoi se angazhimi im do të përfundonte në fund të javës.
Pas shtatë vjetësh, duhej të largohesha nga ajo shtëpi pa e ditur nëse Greta e kuptonte se nuk do të kthehesha më.
Ditën e fundit i sistemova rrobat që do t’i merrte me vete. Etiketova sendet sipas udhëzimeve të qendrës dhe vendosa fotografinë e bashkëshortit të saj në një kuti të mbrojtur.
Martini erdhi për të marrë dokumentet. Fliste shkurt dhe shmangte shikimin tim.
Greta ishte ulur pranë dritares. Gjatë gjithë mëngjesit nuk kishte thënë pothuajse asgjë. Kur iu afrova për t’i dhënë lamtumirën, më pyeti nëse isha infermiere.
I thashë se isha Nora.
Ajo e përsëriti emrin, por fytyra e saj nuk tregoi se më njohu.
Nuk desha të qaja para saj. Mora çantën dhe u drejtova nga dera.
Atëherë e dëgjova zërin e Gretës pas meje.
“Mos shko, Nora.”
U ndala.
Ato ishin fjalët më të qarta që kishte shqiptuar prej javësh. Madje emrin tim nuk e kishte thënë prej muajsh.
U ktheva dhe e pashë. Ajo më shikonte drejt, jo me hutimin e zakonshëm, por me të njëjtin vështrim që kishte pasur vite më parë, kur më kërkonte t’i këndoja.
Martini qëndronte pranë tavolinës. Edhe ai i kishte dëgjuar.
U afrova dhe u ula pranë saj. Greta preku çantën time dhe përsëriti më ngadalë:
“Mos shko.”
I thashë se duhej të largohesha, por se do ta vizitoja.
Pastaj i këndova ninullën shqiptare. Nuk e përfundova dot, sepse fillova të qaja. Greta nuk më njohu më pas atij çasti. Vetëm shikonte nga dritarja dhe lëvizte gishtat sikur po luante në piano.
Në korridor, Martini më ndaloi.
Më kërkoi falje për mënyrën si më kishte folur pas aksidentit. Tha se ishte ndier fajtor që nuk kishte kuptuar më herët sa shumë ishte përkeqësuar gjendja e nënës dhe se zemërimin e kishte drejtuar ndaj meje.
“Nuk e dija se ajo mbante mend diçka nga gjuha juaj”, më tha.
I shpjegova se ndoshta Greta nuk e dinte kuptimin e plotë të fjalëve. Ndoshta kishte mbetur vetëm ndjenja që lidhej me to.
Pas transferimit, fillova punë me një familje tjetër. Por Martini më lejoi ta vizitoja Gretën dy herë në muaj.
Ajo rrallë më njeh.
Ndonjëherë më quan me emrin e motrës së saj. Herë të tjera nuk më flet fare. Por kur i këndoj ninullën, fytyra i qetësohet dhe gishtat i lëvizin përsëri.
Nuk e di nëse kujton Shqipërinë për të cilën i kam treguar, emrin tim apo shtatë vitet që kaluam bashkë.
Por tani e di se kujdesi nuk humbet domosdoshmërisht kur kujtesa shuhet. Ndonjëherë ai mbetet në një melodi, në një ndjenjë sigurie ose në dy fjalë të huaja që zemra i ruan më gjatë se mendja.
