Shkruan Ismet Haziri
Zgjedhjet në Serbi gjithmonë janë përcjellur në Kosovë dhe në Ballkan jo vetëm si një proces i brendshëm demokratik i një shteti fqinj, por si një termometër i klimës politike rajonale. Çdo votim atje matet me pyetjen se a po lëviz Serbia drejt normalitetit evropian, apo po thellohet në narrativën e izolimit dhe konfrontimit. Në këtë kontekst duhet parë edhe zgjedhjet e fundit dhe pritshmëritë që krijojnë ato.
Është e vërtetë dhe nuk duhet të kemi iluzione se, verbalisht, në raport me Kosovën, blloqet politike në Serbi, si pozita ashtu edhe pjesa dërrmuese e opozitës, kanë thuajse të njëjtin qëndrim. Formula e njohur kushtetuese se Kosova është pjesë e Serbisë mbetet e pandryshueshme në fjalimet e tyre elektorale dhe askush nuk guxon të dalë publikisht me një diskurs ndryshe nga frika e humbjes së votave nacionaliste. Në këtë pikë, ndryshimi është më shumë në ton sesa në përmbajtje, por pikërisht toni bën diferencën e madhe në Ballkan.
Ajo që duhet të na interesojë neve në Kosovë nuk është nëse dikush në Beograd do ta pranojë Kosovën nesër në mëngjes, sepse kjo nuk do të ndodhë nga asnjë bllok politik në një të ardhme të afërt. Ajo që duhet të na interesojë është nëse politika në Serbi do të vazhdojë të ushqehet me gjuhën e urrejtjes si mjet për mobilizim politik. Deri më tani modeli ka qenë i qartë: sa herë që pushteti në Beograd ka pasur nevojë për vota, ka prodhuar një krizë me Kosovën, një barrikadë në veri, një kërcënim për ushtrinë apo një fushatë linçimi ndaj shqiptarëve në mediat tabloide. Kjo gjuhë urrejtjeje nuk ka helmuar vetëm raportet Kosovë-Serbi, por ka helmuar gjithë shoqërinë serbe dhe ka mbajtur gjithë Ballkanin peng.
Prandaj shpresa për ndryshim nuk qëndron te ndryshimi i qëndrimit verbal për statusin, por te ndryshimi i parimit të të bërit politikë. Nëse zgjedhjet në Serbi sjellin një garniturë politike e cila, edhe duke mbajtur qëndrimin e saj shtetëror për Kosovën, heq dorë nga gjuha e urrejtjes si instrument shtetëror, atëherë kemi një hap përpara. Të mos quhen shqiptarët terroristë në çdo buletin lajmesh, të mos etiketohet çdo marrëveshje në Bruksel si tradhti dhe të mos ndërtohet fushata mbi frikën nga armiku, do të ishte një ndryshim thelbësor.
Po ashtu, bllokada si filozofi politike i ka kushtuar shtrenjtë edhe vetë Serbisë. Një Serbi që bllokon është një Serbi që bllokohet vetë në rrugën evropiane. Një qasje më pragmatike, ku konkurrenca dhe bashkëpunimi zëvendësojnë bllokadën, do të ishte fitore për të gjithë. Së fundi, serbët e Kosovës nuk duhet të jenë më peng dhe monedhë elektorale e Beogradit, por urë lidhëse. Ndryshimi i vërtetë do të ndodhte kur Beogradi t’i inkurajojë ata për integrim dhe jetë normale në Kosovë, e jo për bojkot dhe izolim.
Nëse ndodh ky ndryshim parimor, atëherë po, zgjedhjet në Serbi mund të jenë promotori më i madh i ndryshimeve ballkanike, edhe pa ndryshuar asnjë presje në deklaratat e tyre për Kosovën. Ballkani nuk ka nevojë që Serbia ta dojë Kosovën, Ballkani ka nevojë që Serbia të ndalojë së urryeri. Pa gjuhën e urrejtjes, edhe çështjet më të vështira si dialogu, Asociacioni dhe normalizimi bëhen të zgjidhshme teknikisht, sepse hiqet emocioni toksik që i ka mbajtur peng për njëzet e pesë vjet.
Prandaj këto zgjedhje duhet t’i shohim jo me entuziazëm naiv, por me shpresë racionale, që fqinji ynë verior më në fund të kuptojë se rruga drejt Evropës nuk kalon përmes urrejtjes ndaj Kosovës, por përmes respektimit të saj si realitet dhe si fqinj. Një Serbi që flet ndryshe është një Ballkan që jeton ndryshe.
