Nga Ismet Haziri
Po bëhet më shumë zhurmë për Fatmir Shehollin sesa për kthimin e normalitetit institucional në Kosovë. Dhe kjo, në vetvete, tregon shumë për nivelin e debatit tonë publik.
Rasti Sheholli, nëse dokumentet dhe faktet e publikuara vërtetojnë atë që pretendohet, duhet të trajtohet seriozisht. Jo si spektakël televiziv, jo si material për klikime dhe jo si ushqim për analistët që çdo mbrëmje duhet të prodhojnë nga një “bombë” të re. Çështjet e sigurisë kombëtare nuk janë reality show.
Tentativat e shërbimeve serbe apo të strukturave të trashëguara nga ish-Jugosllavia për të rekrutuar, depërtuar, ndikuar apo kontrolluar njerëz në Kosovë nuk janë shpikje e ditëve të sotme. Për dekada, këto shërbime kanë mbledhur të dhëna për individë, familje, veprimtarë politikë, intelektualë, biznesmenë dhe njerëz që kanë pasur rëndësi publike ose kombëtare.
Biografia e një personi, aktiviteti i tij, miqësitë, familja, lidhjet dhe dobësitë e mundshme kanë qenë gjithmonë pjesë e interesimit të shërbimeve të inteligjencës.
Prandaj, nëse ka pasur përpjekje për rekrutim të Kurtit apo të personave të tjerë, kjo nuk është pjesa më befasuese e historisë.
Pyetja e vërtetë është: çfarë kanë arritur shërbimet e huaja në Kosovë dhe pse?
Kjo është pyetja që duhet t’i interesojë shtetit.
Po televizionet tona, ku ishin?
Këtu fillon pjesa më e turpshme e kësaj historie.
Për vite me radhë, një pjesë e televizioneve tona e kanë trajtuar Fatmir Shehollin si një lloj “autoriteti” mediatik, si burim informacioni, si njeri që duhej dëgjuar me vëmendje për zhvillimet në veri, në Serbi, në politikën serbe dhe në çështjet e sigurisë.
Dhe sot, të njëjtat studio po e trajtojnë rastin e tij si sensacion.
Kjo nuk është gazetari. Kjo është dështim profesional.
Nëse një person ka qenë për vite të tëra burim i preferuar për televizionet tona, pyetja nuk duhet të jetë vetëm çfarë ka bërë ai. Pyetja duhet të jetë edhe:
Kush e ka verifikuar atë? Kush e ka kontrolluar informacionin që ai ka dhënë? Kush ka vendosur ta paraqesë si burim të besueshëm? Dhe çfarë përgjegjësie kanë mediat për informacionin që ia kanë përcjellë publikut për vite me radhë?
Kjo pyetje duhet t’u bëhet televizioneve po aq sa duhet t’u bëhet institucioneve të sigurisë.
Sepse mediat nuk mund të jenë serioze vetëm kur shpërthen skandali. Nëse dje një person ishte “ekspert”, “burim”, “analist” dhe “informator i vlefshëm”, ndërsa sot paraqitet si subjekt i një dosjeje të sigurisë, atëherë dikush duhet të japë llogari për standardet profesionale që janë përdorur dje.
Dhe këtu duhet thënë troç:
Një pjesë e televizioneve të Kosovës kanë rënë nën çdo nivel të pranueshëm të gazetarisë serioze.
Janë shndërruar në fabrika të zhurmës. Një natë prodhojnë patriotizëm televiziv, natën tjetër skandal, pastaj një “ekspert” që flet për gjithçka, e në fund një debat ku askush nuk mban përgjegjësi për asgjë.
Siguria kombëtare nuk mund të trajtohet me këtë standard.
Ajo që duhet të hetohet është shumë më e madhe se një emër
Unë nuk kam as mandat dhe as të drejtë ta shpall askënd fajtor. Kjo është punë e institucioneve dhe e drejtësisë.
Por kam të drejtë të shtroj pyetje.
Sa persona me qasje në institucione të ndjeshme kanë qenë në kontakt me shërbime të huaja?
Sa tentativa rekrutimi janë identifikuar?
Sa prej tyre janë neutralizuar?
Sa informacion është marrë nga Kosova dhe sa informacion është nxjerrë prej saj?
Sa njerëz janë përdorur si burime informacioni?
Dhe mbi të gjitha:
Sa e kanë kuptuar institucionet tona se me çfarë po përballen?
Sepse një shtet serioz nuk matet me numrin e konferencave për shtyp, por me aftësinë për të mbrojtur institucionet, informacionin dhe interesin e vet strategjik.
Nëse kemi vetëm një apo disa raste të izoluara, atëherë le të hetohen dhe të përfundojnë aty ku duhet.
Por nëse kemi një problem sistemik, atëherë një emër i vetëm është vetëm maja e ajsbergut.
Banjska nuk është forma e vetme e luftës
Është gabim të mendojmë se kërcënimi ndaj Kosovës vjen vetëm me armë.
Banjska ishte një formë e dukshme, konvencionale dhe e dhunshme e veprimit. Por shtetet dhe shërbimet moderne nuk punojnë gjithmonë kështu.
Ka ndikim politik. Ka ndikim ekonomik. Ka propagandë. Ka dezinformim. Ka rrjete ndikimi. Ka përpjekje për depërtim institucional. Ka shfrytëzim të konflikteve sociale, fetare dhe identitare.
Dhe këtu duhet të jemi veçanërisht të kujdesshëm.
Besimi islam nuk mund të shpallet armik me analiza televizive
Është jashtëzakonisht e rrezikshme që çdo zhvillim rreth islamit, xhamive apo komunitetit mysliman të trajtohet automatikisht si çështje e sigurisë kombëtare.
Nëse ekziston një rast konkret, le të hetohet.
Por atëherë duhen fakte.
Cila xhami?
Kush e ka marrë iniciativën?
Kush i ka siguruar mjetet?
Kush e financon?
Kush është imami?
Çfarë ligjërohet?
Me kë ka kontakte?
Cilat janë lidhjet?
Cilat janë dokumentet?
Kjo është analizë.
Të thuash në televizion se “islami po përdoret kundër Kosovës” pa e mbështetur këtë me fakte është diçka krejt tjetër. Është paragjykim dhe mund të prodhojë pikërisht atë që një shtet serioz duhet ta shmangë: ndarjen e shoqërisë.
Njerëzit nuk ndryshojnë bindje fetare thjesht sepse dikush në Beograd dëshiron ta bëjë këtë. Nëse ka raste të ndikimit apo rekrutimit, ato duhen dëshmuar individualisht dhe institucionalisht.
Siguria nuk mund të ndërtohet mbi paragjykime.
Po kush po e dobëson Kosovën nga brenda?
Kjo është pyetja që pothuajse nuk dëgjohet në studiot televizive.
Nëse një shërbim i huaj dëshiron ta dobësojë Kosovën, a është e nevojshme gjithmonë të dërgojë spiunë?
Jo.
Mjafton që të gjejë dobësitë tona dhe t’i shfrytëzojë.
Një administratë joefikase. Një sistem arsimor i dobët. Një shëndetësi që nuk funksionon si duhet. Një drejtësi që zvarritet. Një urbanizëm kaotik. Një mjedis i degraduar. Një Prishtinë e mbytur nga betonizimi dhe mungesa e planifikimit.
Të gjitha këto janë probleme tona. Nuk mund t’ia faturojmë çdo dështim Beogradit.
Por pikërisht këtu qëndron inteligjenca e një shteti armiqësor: nuk ka nevojë ta krijojë çdo dobësi; mjafton ta shfrytëzojë atë që ekziston.
Prandaj lufta për funksionalitetin e shtetit është edhe luftë për sigurinë kombëtare.
Një Kosovë funksionale është shumë më e vështirë për t’u depërtuar.
Një Kosovë e përçarë, e lodhur, e korruptuar, e polarizuar dhe institucionalisht e dobët është shumë më e lehtë për t’u ndikuar.
Shërbimet e inteligjencës nuk janë agjenci marketingu
Nëse ekziston një dosje serioze për Fatmir Shehollin, ajo duhet të trajtohet me profesionalizëm.
Jo me rrjedhje të kontrolluara në media.
Jo me deklarata bombastike.
Jo me “ekskluziva” televizive.
Jo me analistë që e kthejnë çdo informacion në spektakël.
Shërbimet e inteligjencës duhet të mbledhin informacion, ta analizojnë, ta verifikojnë dhe t’ua përcjellin institucioneve kompetente në mënyrën që e kërkon interesi i shtetit.
Shërbimi sekret nuk është biznes marketingu.
Marketingu i takon biznesit.
Inteligjenca i takon sigurisë së shtetit.
Dhe shteti serioz nuk ka nevojë të bërtasë se sa shumë di. Ai duhet të dijë, të veprojë dhe të heshtë kur heshtja është në interes të Kosovës.
Në fund, pyetja nuk është vetëm:
“Sa Fatmirë ka Kosova?”
Pyetja është:
Sa të forta janë institucionet e Kosovës që të mos lejojnë askënd — qoftë shërbim i huaj, qoftë individ, qoftë rrjet ndikimi, qoftë edhe media — ta kthejë sigurinë kombëtare në tregti politike dhe spektakël televiziv?
Sepse Kosova nuk ka nevojë për më shumë zhurmë.
Ka nevojë për shtet.
Dhe mbi të gjitha, ka nevojë për institucione që punojnë në heshtje, media që verifikojnë para se të flasin dhe një shoqëri që nuk lejon që çdo dosje të shndërrohet në cirk politik.
Fatmir Sheholli mund të jetë një rast për t’u hetuar. Por problemi i Kosovës është shumë më i madh se një emër. Problemi është nëse kemi ndërtuar një shtet që di ta mbrojë veten.
