Katër vjet pas vdekjes së bashkëshortit, një shqiptare nga Mitrovica mendoi se kishte gjetur forcën për ta nisur jetën nga e para. Por, pak para se të bashkëjetonte me partnerin e ri në Salzburg, ai i kërkoi të fshinte mesazhet zanore të burrit të ndjerë. Ajo e përjetoi kërkesën si përpjekje për t’ia zhdukur të kaluarën—derisa në banesën e tij gjeti një kuti që ndryshoi gjithçka.
Rrëfimi i plotë
Quhem Liridona, jam 43 vjeçe dhe jetoj në Salzburg. Kam lindur në Mitrovicë, por në Austri erdha para 17 vjetësh, bashkë me bashkëshortin tim, Ilirin.
Nuk patëm një jetë të përsosur, por kishim një martesë të mirë. Punonim shumë, kursenim dhe përpiqeshim që dy fëmijëve tanë t’u jepnim një jetë më të lehtë se ajo që kishim pasur ne.
Iliri punonte si elektricist. Unë kujdesesha për të moshuarit në shtëpitë e tyre. Ai ishte nga ata njerëz që nuk flisnin shumë për dashurinë, por e tregonin me gjëra të vogla: ma ngrohte makinën në mëngjes, më linte kafen gati dhe më telefononte çdo mbrëmje për të pyetur nëse kisha mbërritur mirë.
Para pesë vjetësh, Iliri u sëmur. Gjithçka ndodhi shumë shpejt. Nga kontrolli i parë deri në ditën kur e humbëm kaluan vetëm tetë muaj.
Në javët e fundit, kur e kishte të vështirë të fliste gjatë, më dërgonte mesazhe të shkurtra zanore.
Në njërin më thoshte të mos harroja ta merrja djalin nga stërvitja. Në një tjetër më pyeste nëse vajza kishte kaluar provimin. Kishte edhe një mesazh vetëm tetë sekonda të gjatë:
“Mos u bëj merak për mua. Shko në punë. Të dua.”
Ai ishte mesazhi i fundit që mora prej tij.
Pas vdekjes së Ilirit nuk e dëgjova për muaj të tërë. Vetëm fakti që ndodhej në telefon më jepte një lloj qetësie. Ishte sikur një pjesë e zërit të tij vazhdonte të jetonte diku, edhe kur unë nuk kisha forcë ta dëgjoja.
Kaluan katër vjet para se të pranoja të dilja me dikë.
Adriani ishte 46 vjeç, me origjinë nga Lezha, por ishte rritur në Austri. U njohëm në ditëlindjen e një shoqeje. Ai punonte në administratën e një kompanie transporti, ishte i qetë dhe nuk përpiqej të më bënte përshtypje.
Që në fillim i tregova se isha e ve dhe se kisha dy fëmijë të rritur.
“Nuk po kërkoj dikë që ta zëvendësojë babanë e tyre”, i thashë. “As dikë që ta zëvendësojë Ilirin.”
“Nuk dua të zë vendin e askujt”, më përgjigj. “Dua vetëm të di nëse ka vend edhe për mua.”
Kjo përgjigje më pëlqeu.
Për gati një vit, marrëdhënia jonë shkoi mirë. Adriani nuk më nxitoi. E kuptonte kur në përvjetorin e vdekjes së Ilirit shkoja në varreza dhe kur fëmijët flisnin për babanë e tyre gjatë darkës.
Më dukej se më kishte pranuar me gjithë historinë time.
Problemi filloi kur vendosëm të bashkëjetonim.
Fëmijët e mi tashmë jetonin më vete. Adriani propozoi që të shpërngulesha në banesën e tij, sepse ishte më e madhe dhe më afër vendit tim të punës.
Një mbrëmje po transferoja fotografitë dhe dokumentet nga telefoni i vjetër në një pajisje të re. Adriani ishte ulur pranë meje kur, pa dashje, u hap mesazhi i fundit i Ilirit.
“Mos u bëj merak për mua. Shko në punë. Të dua.”
E ndala menjëherë.
Adriani nuk tha asgjë në atë moment, por fytyra iu ndryshua.
Të nesërmen më pyeti sa shpesh e dëgjoja atë mesazh.
“I rrallëherë”, i thashë.
“Pse e ruan ende?”
Pyetja më lëndoi, por u përpoqa t’i përgjigjesha qetë.
“Sepse është zëri i fundit që kam prej tij.”
Ai heshti. Pastaj më tha se nuk e dinte nëse mund të ndërtonim një jetë të re, nëse unë vazhdoja të mbaja kaq afër një njeri që nuk jetonte më.
Nuk mund t’u besoja veshëve.
“Nuk po konkuron me Ilirin”, i thashë. “Ai ka vdekur.”
“Pikërisht”, u përgjigj. “Me një njeri të vdekur nuk mund të konkurrosh, sepse kujtimet e bëjnë gjithmonë të përsosur.”
Ajo fjali më zemëroi më shumë se çdo gjë tjetër.
Për herë të parë e pashë Adrianin si një njeri që nuk donte vetëm të hynte në jetën time, por të fshinte gjithçka që kishte qenë para tij.
Debatuam gjatë. Ai nuk më kërkoi drejtpërdrejt të hiqja fotografitë e Ilirit nga shtëpia, por më kërkoi ta fshija mesazhin zanor.
“Vetëm atë”, tha. “Dua të di se, kur të jetojmë bashkë, nuk do të ketë një zë tjetër mes nesh.”
I thashë se nuk do ta fshija.
U largova nga banesa e tij dhe për gjashtë ditë nuk u pamë. Ai më shkroi disa herë, por unë iu përgjigja shkurt. Në mendjen time, lidhja kishte përfunduar.
Ditën e shtatë shkova t’i merrja disa rroba që i kisha lënë në banesën e tij. Adriani ishte në punë, por ende e kisha çelësin.
Teksa po mblidhja gjërat, vura re një kuti druri në pjesën e sipërme të dollapit. Nuk e kisha parë më parë. Kur tërhoqa valixhen time, kutia ra në dysheme dhe kapaku u hap.
Brenda kishte fotografi të një gruaje të re, disa letra të lidhura me fjongo dhe një unazë fejese.
Në njërën fotografi, Adriani ishte rreth të njëzetave. Pranë tij ishte një vajzë flokëkuqe që mbante kokën mbi shpatullën e tij.
Pas fotografisë ishte shkruar një emër: Anna.
Nuk i hapa letrat. Nuk kisha nevojë. Mjaftonte unaza dhe mënyra si ishin ruajtur të gjitha.
Kur Adriani u kthye, më gjeti ulur pranë kutisë.
Fytyra iu zbeh.
“Kush ishte ajo?”, e pyeta.
Për disa çaste nuk foli. Pastaj u ul përballë meje.
Anna kishte qenë e fejuara e tij. Ishin njohur në shkollë dhe kishin planifikuar të martoheshin. Ajo kishte vdekur në një aksident automobilistik, 21 vjet më parë.
Adriani nuk ma kishte treguar kurrë.
Më kishte thënë vetëm se nuk ishte martuar, por jo se kishte humbur gruan me të cilën kishte menduar ta kalonte jetën.
“Pse ma fshehe?”, e pyeta.
“Sepse nuk doja që të mendoje se po të krahasoja me të.”
“Por ti më kërkove të fshija zërin e Ilirit, ndërsa vetë ruan unazën e saj.”
Ai uli kokën.
Atëherë më tregoi diçka që nuk e prisja.
Pak para aksidentit, Anna i kishte lënë një mesazh në sekretarinë telefonike. Për vite të tëra, Adriani e kishte dëgjuar pothuajse çdo natë. Kur aparati i vjetër u prish dhe regjistrimi humbi, ai e kishte përjetuar sikur ta kishte humbur për herë të dytë.
Kur dëgjoi zërin e Ilirit në telefonin tim, nuk kishte ndier vetëm xhelozi.
Kishte ndier zemërim që unë ende e kisha atë që ai e kishte humbur përgjithmonë.
“Nuk po të kërkoja ta fshije sepse nuk e kuptoja”, tha. “Po ta kërkoja pikërisht sepse e kuptoja shumë mirë.”
Nuk e fala menjëherë.
Dhimbja e tij e shpjegonte kërkesën, por nuk e arsyetonte. Ai kishte dashur që unë të humbisja diçka vetëm që të mos ndihej i vetëm në humbjen e vet.
I thashë se nuk do të shpërngulesha tek ai. Jo atëherë.
Për disa javë u takuam vetëm në kafene ose shëtitëm pranë lumit. Folëm për Ilirin dhe Anën—jo si rivalë të marrëdhënies sonë, por si njerëz që kishin ekzistuar dhe na kishin formuar.
Adriani më tregoi letrat e saj. Unë i tregova për muajt e fundit të Ilirit dhe për frikën time se, duke dashur dikë tjetër, po e tradhtoja kujtimin e tij.
Një mbrëmje, Adriani mori kutinë e drurit dhe e vendosi në raftin e dhomës së ndenjjes.
“Nuk dua ta fsheh më”, tha.
Pastaj më dha një pajisje të vogël elektronike.
Kishte ruajtur mesazhin e Ilirit në dy kopje, që të mos humbiste nëse telefoni prishej.
“Unë nuk duhej të të kërkoja ta fshije”, më tha. “Duhej të të ndihmoja ta ruaje.”
Aty e kuptova se për herë të parë ai nuk po më kërkonte të zgjidhja ndërmjet së kaluarës dhe së ardhmes.
Tre muaj më vonë u shpërngula tek ai.
Në banesën tonë ka një fotografi të Ilirit me fëmijët, ndërsa kutia e Anës qëndron në një raft tjetër. Nuk i kemi kthyer në faltore dhe nuk flasim çdo ditë për ta. Por as nuk sillemi sikur nuk kanë ekzistuar.
Mesazhin e Ilirit e dëgjoj shumë rrallë. Ndonjëherë kalojnë muaj të tërë pa e hapur.
Tani e di se nuk kam nevojë ta dëgjoj vazhdimisht për ta mbajtur mend.
Por dua të kem të drejtën ta dëgjoj kur të më marrë malli.
Dashuria e re nuk filloi kur e fshiva jetën e vjetër. Filloi kur të dy pranuam se zemra nuk është një dhomë ku duhet të nxjerrësh dikë jashtë, që të mund të hyjë një tjetër.
Ndonjëherë dashuria më e pjekur nuk të kërkon ta harrosh të shkuarën.
Të ndihmon të jetosh me të, pa e lejuar të të marrë të ardhmen.
