Ministria e Ekonomisë ka mbajtur takimin e parë konstituiv të Bordit të Korporatës për Ruajtjen e Energjisë (KRE Sh.A.), ndërmarrje publike e themeluar në kuadër të angazhimeve për zhvillimin e kapaciteteve të ruajtjes së energjisë elektrike në Kosovë.
Kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, tha se themelimi i KRE-së përbën një hap drejt forcimit të sistemit energjetik të vendit, duke theksuar rëndësinë e ruajtjes së energjisë për shfrytëzim në periudhat kur kërkesa është më e lartë.
Ai tha se me këtë ndërmarrje të re publike, sistemit energjetik të Kosovës po i shtohet një kapacitet që deri më tani i ka munguar.
“Ne kemi KEK-un dhe Ibër-Lepencin që prodhojnë energji elektrike, e kemi KEK-un që transmeton atë, kurse tani e kemi edhe Korporatën e Re të Kosovës për Energji (KRE), e cila do ta ruajë energjinë për orët kur na duhet më së shumti. Me këtë ndërmarrje të re publike, po i shtojmë sistemit tonë energjetik një aftësi e cila i ka munguar. Që në hartimin e Programit Kompakt me partnerët amerikanë, kemi punuar që investimi në bateri të shoqërohet me krijimin e një ndërmarrjeje e cila do t’i zotërojë dhe do t’i menaxhojë. Pas nënshkrimit të marrëveshjes së bashkëpunimit me Korporatën Sfidat e Mijëvjeçarit (MCC), kemi themeluar edhe KRE-në. Sot, me mbledhjen e parë të bordit, vazhdojmë punën për ta bërë ndërmarrjen sa më funksionale. KRE-ja është 100% në pronësi të Republikës së Kosovës, pra është pasuri e përbashkët e qytetarëve tanë. Pasurinë publike e mbrojmë duke e mirëmenaxhuar dhe duke e shtuar. Ndërmarrjet tona publike duhet të jenë të suksesshme, të krijojnë vlerë ekonomike dhe këtë vlerë ta vënë në shërbim të qytetarëve tanë. Ky është orientimi ynë edhe me KRE-në”, tha Kurti.
Kurti bëri të ditur se Programi Kompakt, i cili përfshin investimet në ruajtjen e energjisë, ka vlerë të përgjithshme prej 236.7 milionë dollarësh, ku pjesa më e madhe financohet nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës.
“Programi Kompakt ka vlerën e përbashkët prej 236.7 milionë dollarë. Nëpërmjet kësaj, 202 milionë dollarë janë grant nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës përmes Korporatës Sfidat e Mijëvjeçarit, dhe 34.7 milionë janë kontribut nga Qeveria e Kosovës. Është një investim i përbashkët në sigurinë energjetike dhe në zhvillimin afatgjatë në Kosovë. KRE-ja do të ketë për qëllim t’i operojë bateritë në Istog, me fuqi prej 125 megavatësh dhe kapacitet ruajtës prej 250 megavat-orë energji. Bashkë me sistemin prej 99 megavat-orësh të KEK-ut, KRE-ja do të ketë 340 megavat-orë kapacitet total për ruajtjen e energjisë. Në praktikë, kjo do të thotë ta ruajmë energjinë kur e kemi të lirë, për ta kthyer më vonë, atëherë kur na duhet më së shumti. Kështu zvogëlojmë nevojën për importe në orët e pikut dhe e ndihmojmë balancimin e sistemit”, tha ai.
Kreu i Qeverisë u bëri thirrje anëtarëve të Bordit që ndërmarrjen ta udhëheqin me profesionalizëm, meritokraci dhe llogaridhënie, duke theksuar se funksionimi i saj duhet të mbështetet në qeverisje të mirë.
“Të nderuar anëtarë të bordit, përvoja juaj në energjetikë, financa, drejtësi dhe administratë publike është e shkëlqyer. Nga ju presim që të udhëhiqni ndërmarrjen mbi bazë të rekrutimit me meritë, vendimmarrjes profesionale dhe llogaridhënies së lartë. Teknologjisë së re duhet t’i përgjigjemi me qeverisje të mirë. Qytetarëve të cilëve u shërbejmë, u detyrohemi përgjegjësi për mbarëvajtjen e kësaj ndërmarrjeje”, tha Kurti.
Ndërkaq, ministrja e Ekonomisë, Artane Rizvanolli, foli për rëndësinë e krijimit të kapaciteteve vendore për menaxhimin e baterive dhe zhvillimin e tregut të energjisë. Ajo tha se krahas investimeve në infrastrukturë, Kosova duhet të sigurojë edhe njohuritë dhe aftësitë profesionale për menaxhimin e këtyre kapaciteteve.
“Kur kemi nisur punën, po zhvillojmë një faza të re, ku kemi synuar që të investojmë, që të jetë një fushë në Kosovë për shumë më gjatë sesa sot po dalin përgjigje. Bashkë me bateritë, vendi duhet të fitonte edhe dijen edhe aftësinë për t’i menaxhuar ato, për t’u zhvilluar në datën 1 janar e tregjeve të energjisë edhe më tutje. Prandaj, mendojmë që sot po e fillojmë punën me dy njerëz të cilëve po u besojmë këtë agjenci. Projektet e baterive e kemi përgatitur së bashku me ekspertët e Qeverisë Amerikane, duke pasur parasysh gjithë sistemin tonë elektro-energjetik. Në njërën anë, janë investimet për modernizimin e transmetimit të palëve të kësaj kohe, dhe në anën tjetër, ka pasur se detyra të reja që do të fillojnë tre për tre shumat e reja energjetike që do të zhvillohen përmes akonteve, do të na japin më shumë të drejta, mirëpo siç e dini, e gjithë kjo e efiçencës është një sfidë për Kosovën”, tha Rizvanolli.
Ministrja theksoi se KRE-ja do të ketë rol të rëndësishëm në optimizimin e shfrytëzimit të energjisë elektrike, duke mundësuar ruajtjen e tepricave dhe përdorimin e tyre në periudhat kur kërkesa është më e lartë. Ajo bëri të ditur se dy kompani amerikane kanë paraqitur ofertat për projektimin dhe ndërtimin e sistemit të baterive.
“Prandaj, kompania për ruajtjen e energjisë, apo Energy Storage Corporation, respektivisht KRE shqip, do të ndihmojë që të optimizojmë shfrytëzimin e energjisë elektrike të ruajtur, ashtu që duke ruajtur tepricat e energjisë kur kemi teprica, t’i shfrytëzojmë ato në kohët e ditës kur kemi më së shumti nevojë. Tashmë dy kompani amerikane kanë paraqitur ofertat për projektimin dhe ndërtimin e sistemit të baterive, kështu që, për ta zënë kohën, do të fillojë vitin e ardhshëm dhe do të përfundojë në vitin 2028. Mirëpo, për të qenë gati deri atëherë, krejt është shumë punë përpara. Në fakt, ne kemi së bashku shumë punë përpara. Duke filluar nga rekrutimi sot i menaxheriatit, pastaj i stafit profesional. Në njërën anë, operimi dhe mirëmbajtja e baterive është aktivitet plotësisht i ri jo vetëm për Kosovën, por edhe për rajonin. Mirëpo, aktiviteti i KRE-së është shumë përtej natyrës teknike të tij. Aq sa rëndësi sa ka energjia edhe teknike, është edhe njohuria për tregun dhe paraqitja e tregut në një treg modern, drejt të cilit ka për qëllim që të zhvillohet, në mënyrë që të optimizohet shfrytëzimi i baterive”, tha ajo.
Rizvanolli shtoi se, sipas marrëveshjes ndërkombëtare me Shtetet e Bashkuara të Amerikës, KRE-ja do të ketë edhe përgjegjësinë që përfitimet nga operimi i ndërmarrjes të shpërndahen te qytetarët e Kosovës, me theks të veçantë te ata që kanë më së shumti nevojë.
“Në anën tjetër, KRE-ja, sipas marrëveshjes ndërkombëtare që e kemi me Shtetet e Bashkuara të Amerikës, ka edhe një detyrë shtesë, që përfitimet, përfitimet që sjell operimi i ndërmarrjes, duhen të shpërndara tek qytetarët e Republikës së Kosovës, dhe theks anësor tek ata që kanë më së shumti nevojë. Kjo do të thotë që ju, përtej punës suaj si ndërmarrje, keni edhe një rol shtesë për të kontribuar edhe në zhvillimin e kornizës politike, po ashtu edhe rregullatore, së bashku me nesh, qeveri e institucione të tjera. Fillimi i punës së KRE-së po vjen në kohën e duhur, kur në njërën anë kemi një zhvillim të përmirësimit të shërbimeve edhe performancës së ndërmarrjeve të tjera publike, dhe presim që KRE-ja të jetë një shembull i mirë, duke mësuar edhe nga përvojat e ndërmarrjeve të tjera publike, mirëpo duke e pasur atë privilegjin e të qenit më të rinj dhe me një përkrahje të madhe për të qenë më të suksesshëm”, shtoi Rizvanolli.
