Për vite me radhë, një mësuese nga Prizreni e kujtonte si nxënësin që nuk dëgjonte udhëzimet, vonohej në përgjigje dhe dukej sikur nuk kishte interes për mësimin. Një ditë, e humbi durimin dhe e quajti dembel para gjithë klasës.
Nëntëmbëdhjetë vjet më vonë, kur vetë filloi të kishte probleme me dëgjimin, ajo hyri në një qendër mjekësore dhe u gjend përballë ish-nxënësit të saj. Vetëm atëherë mësoi se fëmija që kishte qortuar nuk kishte qenë i pavëmendshëm: prej vitesh ai dëgjonte vetëm një pjesë të fjalëve që i thuheshin.
Rrëfimi i plotë
Quhem Arta, jam 58 vjeçe dhe pothuajse gjithë jetën kam punuar si mësuese në Prizren.
Kam pasur qindra nxënës. Disa i mbaj mend nga zëri, disa nga mënyra se si ngrinin dorën dhe disa nga problemet që sillnin çdo mëngjes në klasë.
Por një nxënës nuk e kam harruar kurrë.
Quhej Besart.
Kur erdhi në klasën time, ishte 12 vjeç. Ishte i qetë, i dobët dhe zakonisht ulej në fund. Nuk krijonte probleme, nuk grindej dhe nuk mungonte shpesh. Megjithatë, dukej sikur mendjen e kishte gjithmonë diku tjetër.
Kur u jepja një detyrë, të tjerët fillonin të shkruanin, ndërsa ai vazhdonte të më shikonte. Kur e pyesja drejtpërdrejt, shpesh përgjigjej për diçka tjetër.
Në fillim mendova se ishte i turpshëm.
Më vonë fillova të besoja se thjesht nuk përqendrohej.
“Besart, dëgjo kur flas”, i thosha pothuajse çdo ditë.
Ai tundte kokën dhe përpiqej të ndiqte mësimin. Por pas pak minutash përsëriste të njëjtin gabim.
Në mbledhjen me prindër erdhi vetëm nëna e tij. Ishte një grua e lodhur që punonte në një furrë buke. Më tregoi se bashkëshorti i saj punonte jashtë vendit dhe vinte rrallë në Kosovë.
I thashë se Besarti kishte aftësi, por nuk tregonte interes.
“Ai mëson deri vonë”, më tha ajo. “E shoh me libra në tavolinë.”
Mendova se po e mbronte, siç bëjnë shumë prindër.
“Ndoshta rri para librave”, i thashë, “por në klasë nuk dëgjon.”
Nëna e tij heshti.
Sot, kur e kujtoj atë bisedë, më dhemb pikërisht fjala “dëgjon”. E përdora disa herë, por asnjëherë nuk e pyeta veten nëse fëmija mund të mos më dëgjonte vërtet.
Në atë kohë klasat ishin të mëdha. Kishim shumë nxënës dhe pak mbështetje profesionale. Fëmijët që mbeteshin prapa zakonisht ndaheshin në dy grupe: ata që “nuk mundeshin” dhe ata që “nuk donin”.
Unë e vendosa Besartin në grupin e dytë.
Gabimi im më i madh ndodhi një të hënë.
Po shpjegoja një detyrë dhe u thashë nxënësve të hapnin librat në një faqe të caktuar. Besarti hapi një faqe tjetër. Disa fëmijë filluan të qeshnin.
E përsërita numrin më fort.
Ai përsëri nuk reagoi.
Më kishte zënë lodhja dhe humba durimin.
“Ti nuk je i paaftë, Besart”, i thashë para gjithë klasës. “Je vetëm dembel. Pret që të tjerët të ta përsërisin çdo gjë.”
Klasa heshti.
Besarti më shikoi për disa sekonda. Pastaj uli kokën dhe e mbylli librin.
Nuk më kundërshtoi. Nuk qau dhe nuk doli nga klasa.
Kjo ma bëri më të lehtë të bindesha se qortimi kishte qenë i drejtë.
Në javët që pasuan, ai ndryshoi. Nuk përpiqej më të përgjigjej. Ulej edhe më i tërhequr dhe gjatë pushimit qëndronte vetëm.
Një ditë e gjeta duke kopjuar detyrën nga fletorja e shokut.
I thashë se po mashtonte.
Ai u përpoq të shpjegonte diçka, por fliste shumë ngadalë. E ndërpreva dhe ia mora fletoren.
Nuk e dija se ai nuk po kopjonte përgjigjet. Po kopjonte udhëzimin që unë e kisha dhënë me gojë dhe që ai nuk e kishte dëgjuar plotësisht.
Besarti e mbaroi vitin me nota të dobëta. Vitin tjetër nuk ishte më në shkollën tonë.
Më thanë se familja ishte larguar në Slloveni. Nuk pyeta më shumë.
Vitet kaluan.
Unë vazhdova të jepja mësim. Me kohën u bëra më e durueshme. Mësova se fëmijët nuk e tregojnë gjithmonë arsyen pse heshtin dhe se sjellja që duket si mosinteresim mund të fshehë frikë, varfëri ose një problem familjar.
Por për Besartin nuk mendova shpesh. Në kujtesën time mbeti si një nxënës që mund të kishte bërë më shumë, por nuk kishte dashur.
Deri para dy vjetësh.
Fillova ta rrisja zërin e televizorit. Në biseda me shumë njerëz humbisja fjalët dhe kërkoja që të ma përsërisnin. Në fillim mendoja se të tjerët flisnin shpejt ose pa qartësi.
Një ditë, gjatë një mbledhjeje familjare, mbesa ime më tha:
“Teze, ti na sheh në buzë kur flasim.”
Ajo fjali më shqetësoi.
Vajza ime më caktoi një kontroll dëgjimi në një qendër të re në Prizren. Nuk doja të shkoja. Më dukej se aparatet e dëgjimit ishin vetëm për njerëz shumë të moshuar.
Në fund pranova.
Në dhomë hyri një burrë rreth të tridhjetave, me uniformë të bardhë dhe një dosje në dorë. Më përshëndeti, tha emrin e tij dhe më shikoi me vëmendje.
“Arsimtarja Arta?”, më pyeti.
Zëri i tij më dukej i njohur, por nuk mund ta vendosja.
“Jam Besarti”, tha. “Kam qenë nxënësi juaj.”
M’u deshën disa sekonda ta njihja.
Fytyra i kishte ndryshuar, por sytë jo. Ishin të njëjtët sy të qetë që më kishin shikuar atë ditë në klasë, pasi e kisha quajtur dembel.
Ndjeva sikur dikush e kishte hapur papritur një derë të vjetër brenda meje.
E pyeta si ishte dhe çfarë kishte bërë gjatë gjithë atyre viteve.
Më tregoi se familja ishte vendosur në Lubjanë. Pak muaj pas mbërritjes, gjatë një kontrolli të zakonshëm shkollor, ishte zbuluar se kishte humbje të konsiderueshme të dëgjimit në të dy veshët.
Problemi ishte zhvilluar gradualisht pas disa infeksioneve të patrajtuara mirë në fëmijëri.
Ai kishte dëgjuar zhurmat e forta, por humbiste shumë bashkëtingëllore dhe fjalë të shqiptuara nga larg. Në klasë, sidomos kur unë kthehesha nga tabela, dëgjonte vetëm pjesë të fjalive.
“Pse nuk na the se nuk dëgjoje?”, e pyeta.
Ai buzëqeshi lehtë.
“Nuk e dija se të tjerët dëgjonin më shumë se unë.”
Ajo përgjigje më goditi më fort se çdo akuzë.
Për të, bota kishte tingëlluar gjithmonë ashtu. Mendonte se të gjithë nxënësit duhej t’i merrnin me mend fjalët që u mungonin.
Kur shokët përgjigjeshin shpejt, ai besonte se ishte më pak i zgjuar. Kur qeshnin sepse kishte hapur faqen e gabuar, mendonte se nuk ishte përqendruar mjaftueshëm.
Dhe kur unë e quajta dembel, ai më besoi.
Pas diagnostikimit kishte marrë aparate dëgjimi. Për herë të parë kishte dëgjuar qartë zilen e biçikletës, zhurmën e letrës dhe shiun që godiste dritaren.
Në shkollë kishte pasur vështirësi, sepse duhej të rikuperonte shumë mësime. Më vonë kishte ndjekur një aftësim profesional dhe ishte specializuar për pajisjet ndihmëse të dëgjimit.
Pas shumë vitesh në Slloveni ishte kthyer në Kosovë dhe punonte në qendrën ku unë kisha ardhur për kontroll.
Doja t’i kërkoja falje menjëherë, por ai filloi ekzaminimin. Më vendosi kufjet dhe më kërkoi të ngrija dorën sa herë dëgjoja një tingull.
Në fillim tingujt ishin të qartë. Pastaj u bënë gjithnjë e më të dobët.
Në disa raste nuk dëgjoja asgjë, por Besarti shënonte diçka në ekran. Kuptova se aparatura po lëshonte tinguj që veshi im nuk i kapte.
Për herë të parë provova, qoftë edhe për pak minuta, pasigurinë me të cilën ai kishte jetuar si fëmijë.
Pas kontrollit më shpjegoi se kisha humbje të moderuar të dëgjimit dhe se një aparat i vogël do të më ndihmonte.
Unë nuk po mendoja për aparatin.
“Besart”, i thashë, “më kujtohet çfarë të kam thënë në klasë.”
Ai heshti.
“Më kujtohet edhe mua”, u përgjigj.
I kërkova falje. Jo vetëm për fjalën “dembel”, por për faktin se nuk kisha kërkuar një shpjegim tjetër. I thashë se si mësuese duhej të kisha dalluar se diçka nuk ishte në rregull.
Ai nuk u përpoq të më ngushëllonte duke thënë se nuk kishte ndodhur asgjë.
“Ka ndodhur”, tha. “Për një kohë të gjatë mendova se isha vërtet dembel.”
M’u mbushën sytë me lot.
Pastaj shtoi:
“Por nuk ishit vetëm ju. As unë, as familja dhe as mjekët nuk e kishim kuptuar.”
Kjo nuk ma hoqi fajin, por më ndihmoi ta kuptoja. Ndonjëherë një gabim nuk lind nga ligësia. Lind nga bindja se shpjegimi më i lehtë është edhe i sakti.
Besarti më tregoi se po përpiqej të organizonte kontrolle falas të dëgjimit në disa shkolla. Shumë fëmijë me probleme të lehta ose të moderuara kalonin vite pa u diagnostikuar. Disa konsideroheshin të pavëmendshëm, të dobët në mësime ose të pasjellshëm.
Më pyeti nëse njihja mësues që do të pranonin të bashkëpunonin.
Atë ditë dola nga qendra me një aparat të vogël në vesh dhe me një peshë të madhe në ndërgjegje.
Kur dola në rrugë, dëgjova gjëra që prej kohësh ishin zbehur për mua: hapat e njerëzve, një zog mbi çati dhe zhurmën e çelësave në çantë.
Mendova për Besartin 12-vjeçar.
Ai nuk kishte ditur se sa tinguj i mungonin. Ndërsa unë nuk kisha ditur se sa lehtë mund t’ia ndryshonte jetën një fëmije një fjali e thënë para gjithë klasës.
E telefonova drejtorin e shkollës ku kisha punuar dhe i tregova për nismën. Brenda disa javësh u organizua kontrolli i parë.
Nga rreth njëqind fëmijë, disa u dërguan për ekzaminime të mëtejshme. Njëri prej tyre ishte një djalë i qetë që ulej në fund të klasës dhe rrallë përgjigjej.
Mësuesja e tij më tha:
“Mendova se nuk ishte i interesuar.”
Ato fjalë m’u dukën të njohura.
I tregova historinë time. Jo për të fajësuar atë, por për ta paralajmëruar se sa bindshëm mund të maskohet një problem që nuk shihet.
Sot jam në pension, por vazhdoj ta ndihmoj Besartin të lidhet me shkollat. Nuk paraqitem si mësuesja që e kishte ndihmuar të kishte sukses. Do të ishte e pavërtetë.
Unë jam mësuesja që gaboi.
Besarti nuk u kthye në jetën time për të më turpëruar. Ai më trajtoi me më shumë durim sesa kisha treguar unë ndaj tij. Pikërisht kjo e bëri përballjen edhe më të vështirë.
Aparati që mbaj në vesh është aq i vogël sa shumica e njerëzve nuk e vërejnë. Por sa herë e vendos në mëngjes, më kujton se problemet më të mëdha të një njeriu mund të jenë pikërisht ato që të tjerët nuk i shohin.
Për 19 vjet mendova se kisha pasur në klasë një nxënës dembel.
E vërteta ishte se ai kishte luftuar çdo ditë për të kuptuar gjysmën e fjalëve që ne të tjerët i dëgjonim pa u përpjekur.
Dhe ndërsa ai kishte pasur vështirësi të më dëgjonte mua, isha unë ajo që nuk e kisha dëgjuar kurrë atë.
