Kur u largua nga Gjilani pas një divorci të dhimbshëm, një shqiptar që sot jeton në Vjenë u përpoq të mbante lidhjen me djalin e tij shtatëvjeçar përmes letrave, dhuratave dhe telefonatave. Por përgjigjet nuk erdhën kurrë.
Me kalimin e viteve, ai u bind se djali e kishte fshirë nga jeta. Edhe djali u rrit duke besuar se i ati e kishte braktisur. Tetëmbëdhjetë vjet më vonë, një kuti e vjetër e gjetur gjatë zbrazjes së një shtëpie në Gjilan zbuloi se asnjëri nuk e kishte njohur të gjithë të vërtetën.
Rrëfimi i plotë
Jam 52 vjeç dhe jetoj në Vjenë. Këtu kam ardhur në vitin kur djali im, Andi, sapo kishte filluar klasën e dytë.
Sot ai është 25 vjeç.
Për pjesën më të madhe të jetës së tij kemi qenë të huaj.
Kur u martova, isha 24 vjeç dhe besoja se mjaftonte të punoje shumë për të qenë bashkëshort dhe baba i mirë. Unë punoja në ndërtimtari, shpesh nga mëngjesi deri në mbrëmje. Kur kthehesha në shtëpi, isha i lodhur dhe nervoz.
Me nënën e Andit, Mirën, nisëm të grindeshim për para, për familjet tona dhe për mungesën time në shtëpi. Asnjëri nuk dinte të tërhiqej. Një debat i vogël shndërrohej në heshtje disaditore.
Kur Andi ishte shtatë vjeç, u ndamë.
Divorci nuk ishte i qetë. Familjet tona u përfshinë dhe secila palë kërkonte një fajtor. Babai i Mirës më konsideronte njeri të papërgjegjshëm. Më thoshte se kisha dështuar si burrë dhe se do të dështoja edhe si baba.
Pak muaj më vonë, një kushëri më ndihmoi të gjeja punë në Austri. Vendosa të largohesha përkohësisht, të kurseja para dhe të kthehesha.
Të paktën kështu i thashë vetes.
Ditën kur u nisa, Andi nuk erdhi të më përshëndeste. Më thanë se kishte temperaturë. I lashë një makinë të vogël lodër dhe një letër në të cilën i premtova se do ta telefonoja çdo të diel.
Në muajt e parë e mbajta premtimin.
Telefonoja në shtëpinë e prindërve të Mirës, sepse Andi jetonte me ta. Ndonjëherë flisja me të për pak minuta. Më tregonte për shkollën, futbollin dhe shokët.
Pastaj telefonatat u vështirësuan.
Herë më thoshin se ishte jashtë. Herë se po flinte. Herë të tjera telefoni binte, por askush nuk përgjigjej.
Mira dhe unë nuk komunikonim mirë. Çdo bisedë përfundonte me akuza të vjetra. Ajo më thoshte se nuk mund të paraqitesha një herë në muaj dhe të pretendoja se isha baba. Unë i përgjigjesha se po punoja pikërisht për djalin.
Në vend që të gjenim një mënyrë për të bashkëpunuar, vazhduam të luftonim.
Fillova t’i shkruaja letra Andit.
Në njërën i tregova për borën e parë që pashë në Vjenë. Në një tjetër i dërgova një fotografi para ndërtesës ku punoja. Për ditëlindje i çova një orë dhe një fanellë futbolli.
Nuk mora asnjë përgjigje.
I dërgova para përmes një të afërmi. Më thanë se familja e Mirës nuk donte asgjë nga unë. Një herë zarfi m’u kthye. Herën tjetër nuk mora vesh nëse kishte mbërritur.
Kur erdha në Gjilan pas dy vjetësh, shkova ta takoja djalin. Babai i Mirës doli te porta.
“Andi nuk dëshiron të të shohë”, më tha.
Nuk e besova.
Kërkova të flisja me Mirën, por ajo nuk ishte aty. Qëndrova para portës për gati një orë. Në një çast pashë një hije pas perdes dhe mendova se ishte djali im.
Nuk doli askush.
U ktheva në Vjenë i zemëruar dhe i poshtëruar. I shkrova edhe disa letra, por përgjigje nuk mora.
Me kalimin e kohës, letrat u rralluan.
Fillimisht shkruaja çdo muaj. Pastaj vetëm për ditëlindje dhe Vitin e Ri. Në fund, nuk shkruaja më fare.
Kjo është pjesa që më dhemb ta pranoj: u dorëzova.
I thosha vetes se po respektoja dëshirën e Andit. Në të vërtetë, po mbrohesha nga refuzimi. Ishte më e lehtë të besoja se djali nuk më donte sesa të vazhdoja të trokisja në një derë që nuk hapej.
Vitet kaluan.
Mësova nga të afërmit se Andi kishte mbaruar shkollën e mesme dhe se po studionte në Prishtinë. E gjeta në rrjetet sociale, por profili i tij ishte i mbyllur.
I dërgova një kërkesë miqësie. Nuk e pranoi.
Pastaj i shkrova një mesazh:
“Jam babai yt. Nuk dua të të shqetësoj. Vetëm dua të dish se mendoj për ty.”
Mesazhi mbeti pa u lexuar.
Kur mbushi 18 vjeç, i dërgova edhe një urim. As atëherë nuk mora përgjigje.
Në Vjenë krijova një jetë të re, por nuk u martova përsëri. Punoja, kthehesha në apartament dhe shikoja fotografitë e pakta që kisha nga fëmijëria e Andit.
Në njërën ai ishte mbi shpatullat e mia në oborrin e prindërve. Në një tjetër mbante një top më të madh se koka.
Sa më shumë kalonin vitet, aq më e vështirë bëhej të bëja hapin e parë. Çfarë mund t’i thosha një burri të rritur që e kisha parë për herë të fundit kur ishte fëmijë?
Gjithçka ndryshoi tetëmbëdhjetë vjet pas largimit tim.
Një mëngjes më telefonoi Mira.
Nuk kishim folur prej shumë vjetësh. Kur e dëgjova zërin e saj, mendova se i kishte ndodhur diçka Andit.
“Duhet të vish në Gjilan”, më tha.
Babai i saj kishte vdekur disa javë më parë. Ndërsa po zbraznin një dhomë të vjetër të shtëpisë, pas një dollapi kishin gjetur një kuti metalike.
Brenda saj ishin letrat e mia.
Dyzet e tri letra, disa fotografi, kartolina dhe faturat e parave që kisha dërguar. Kishte edhe dhurata të pahapura.
Babai i Mirës i kishte ndalur për vite të tëra.
Mira më tha se nuk kishte ditur për të gjitha. Kishte besuar se, pas disa përpjekjeve të para, unë e kisha harruar djalin. Kur e pyeste të atin nëse kisha telefonuar ose dërguar diçka, ai i thoshte se jo.
Ai kishte qenë i bindur se po i mbronte vajzën dhe nipin nga një njeri që, sipas tij, kishte zgjedhur Austrinë në vend të familjes.
Nuk dija nëse duhej të zemërohesha, të qaja apo ta fajësoja Mirën që nuk kishte kontrolluar vetë.
Por pastaj ajo më tha diçka më të rëndë:
“Andi i ka lexuar letrat.”
E pyeta çfarë kishte thënë.
“Asgjë. Është mbyllur në dhomë dhe nuk ka folur me askënd.”
U nisa për në Kosovë dy ditë më vonë.
Gjatë gjithë rrugës për në Gjilan mendoja se si do të dukej. Në mendjen time, Andi ishte ende fëmija shtatëvjeçar që kisha lënë pas.
Kur hyra në oborr, pashë një burrë të gjatë pranë derës. Për një çast mendova se ishte ndonjë kushëri.
Pastaj ai më shikoi.
Kishte sytë e mi.
Nuk u përqafuam.
Ai më ftoi të hyja dhe u ul përballë meje. Kutia me letrat ishte mbi tavolinë. Disa zarfe ishin hapur, të tjerat ende mbanin shkrimin tim të vjetër.
“Pse nuk erdhe të më merrje?”, më pyeti.
I thashë se kisha ardhur, por më kishin thënë se nuk dëshironte të më shihte.
“Dhe ti e besove?”
Nuk pata përgjigje.
Mund ta fajësoja gjyshin e tij për letrat e fshehura. Mund ta fajësoja Mirën për heshtjen. Por nuk mund ta shpjegoja përse, pas një kohe, kisha ndaluar së provuari.
“Duhej të kisha bërë më shumë”, i thashë.
Ai nisi të qante, por nuk uli kokën.
“Unë kam menduar gjithë jetën se nuk të interesonte nëse isha gjallë.”
Ajo fjali ishte më e rëndë se çdo akuzë që kisha dëgjuar.
Folëm për gati katër orë. Ai më tregoi se si në shkollë kishte sajuar histori për mua. U thoshte shokëve se punoja larg dhe se do të kthehesha së shpejti. Kur u rrit, kishte vendosur të mos më përmendte më.
Më tregoi edhe se e kishte parë kërkesën time në rrjetet sociale. Nuk e kishte pranuar sepse mendonte se po përpiqesha të lehtësoja ndërgjegjen pas shumë vjetësh.
Nuk i kërkova të më falte atë ditë.
As ai nuk më quajti baba.
Kur u largova, më dha kutinë me letrat, por mbajti njërën. Ishte letra që i kisha shkruar në ditëlindjen e nëntë. Në të i tregoja se po kurseja për t’i blerë një biçikletë të kuqe.
Tri ditë më vonë, më dërgoi një mesazh:
“A e bleve ndonjëherë biçikletën?”
I dërgova fotografinë e saj. E kisha blerë, por biçikleta nuk kishte arritur kurrë te ai. Për vite kishte qëndruar në bodrumin e kushëririt tim në Gjilan, derisa ishte dhuruar.
Për herë të parë, Andi më ktheu një fytyrë të buzëqeshur.
Sot kanë kaluar nëntë muaj nga takimi ynë. Nuk mund të them se i kemi rikuperuar 18 vjet. Koha e humbur nuk kthehet me një kuti letrash.
Flasim një ose dy herë në javë. Ai ka ardhur një herë në Vjenë dhe unë kam shkuar dy herë në Gjilan. Ende ka pyetje për të cilat nuk kam përgjigje të mirë.
Ndonjëherë më thërret në emër. Ndonjëherë, pa e menduar, më thotë “babi”.
Herën e parë që e dëgjova, nuk reagova. Kisha frikë se, po ta bëja të madhe, do ta tërhiqte fjalën.
Kutia me letrat ndodhet sot në apartamentin tim në Vjenë. Nuk e shoh si dëshmi se unë kisha të drejtë dhe të tjerët gabuan. Përkundrazi, ajo më kujton se dashuria që nuk arrin te njeriu tjetër nuk mjafton gjithmonë.
Unë e doja djalin tim, por për shumë vite ai nuk e dinte.
Ai kishte pritur një baba që të luftonte më fort për të. Unë kisha pritur një shenjë se ende më donte.
Të dy pritëm.
Dhe mes nesh kaluan 18 vjet.
