Në emisionin “Autokton” të autores dhe gazetares Anila Ahmataj u trajtua një histori e rrallë, e mbushur me dhimbje, sakrificë dhe krenari, që vjen nga thellësia e krahinës së Kudhes Ngrehotit. Një rrëfim që nuk është thjesht histori familjare, por një pasqyrë e gjallë e qëndresës dhe identitetit shqiptar ndër breza.
Në këtë krahinë ndodhet një vend i mbushur me kujtime dhe rrënjë të thella, që dikur quhej Pronevik dhe sot njihet si Dushkarak. Një fshat i lashtë, me mbi një mijë vjet histori, ku në çdo gur dhe rrugicë është gdhendur jeta e njerëzve që punuan dhe sakrifikuan për të mbajtur gjallë ekzistencën dhe dinjitetin e tyre.
Dikur një vend i gjallë me mbi 450 banorë, me shtëpi guri dykatëshe, rrugica të kalldrëmta, dy xhami dhe dy shkolla, ku gjuha shqipe ruhej dhe përhapej si një akt i vërtetë rezistence kulturore.Në këtë truall u rrit dhe u formua një nga figurat më të ndjera të kësaj historie, Ramiz Dane Dëraj.
Ai ishte biri i Danes dhe Nurihanes, një çifti që ndërtoi jetën mbi vlera të forta si puna, ndershmëria dhe mikpritja. Por fati goditi rëndë këtë familje kur Dania ndërroi jetë herët, duke lënë pas dy djem të vegjël, Ramizin vetëm një vjeç dhe Reizin katër vjeç.
Në këto kushte të vështira, Nurihania mori mbi supe barrën e jetës, duke u bërë njëkohësisht nënë dhe baba. Ajo punoi pa u lodhur, rriti djemtë me sakrificë dhe u mësoi vlera të forta për jetën dhe atdheun. Në atë shtëpi të thjeshtë u rritën dy djem që u burrëruan para kohe.
Me shpërthimin e Luftës së Dytë Botërore, Ramizi dhe Reizi iu bashkuan radhëve partizane, të shtyrë nga ndjenja e detyrës për të mbrojtur vendin. Ramizi, një i ri me guxim dhe shpirt luftarak, do të përballej me një fat tragjik. Në korrik të vitit 1944, në kalanë e Gjirokastrës, ai u vra së bashku me tetë partizanë të tjerë, në moshën vetëm 21-vjeçare.
Vdekja e tij tronditi gjithë zonën. Trupi i tij u gjet nga i vëllai, një moment i dhimbshëm që mbeti i pashlyer në kujtesë. Nëna e tij, Nurihania, e përjetoi këtë humbje deri në fund të jetës, duke mos i hequr kurrë rrobat e zisë dhe duke mbajtur gjallë kujtimin e djalit të saj.
Sakrifica e Ramizit nuk u harrua. Emri i tij është gdhendur në pllakën përkujtimore në kalanë e Gjirokastrës, si simbol i përjetshëm i atyre që dhanë jetën për lirinë e vendit. Ai mbetet një figurë e lartë e historisë lokale dhe një dëshmi e gjallë e asaj që përfaqëson sakrifica për atdheun.
Ndërkohë, jeta vazhdoi për Reizin, i cili arriti të ndërtojë një familje të madhe së bashku me bashkëshorten e tij Veziko. Ata sollën në jetë dhjetë fëmijë dhe përballuan sfida të shumta, përfshirë edhe humbjen e dy fëmijëve nga sëmundja e fruthit në vitin 1958. Megjithatë, ata vijuan përpara, duke ruajtur vlerat dhe duke ndërtuar një trung të fortë familjar.
Një nga djemtë e tyre, Meleqi, u dallua për përkushtimin ndaj arsimit, duke shërbyer si mësues për 35 vite në disa fshatra të zonës dhe duke lënë gjurmë tek breza të tërë nxënësish. Ai ndërtoi gjithashtu familjen e tij, duke vazhduar trashëgiminë e vlerave që kishte marrë nga prindërit.
Kjo histori nuk është vetëm rrëfim i së shkuarës, por një testament i gjallë i qëndresës, i dashurisë për familjen dhe për vendin. Ajo është një thirrje për të gjithë ne që të mos harrojmë rrënjët, të nderojmë sakrificat dhe të mbajmë gjallë vlerat që na kanë formuar si komb.
Sepse historia nuk është thjesht ajo që ka kaluar, por udhërrëfyesi ynë për të ardhmen. Dhe vetëm duke e kujtuar dhe nderuar atë, mund të ndërtojmë një të ardhme me dinjitet, ashtu siç bënë ata që na lanë këtë trashëgimi të çmuar.
