Duke shkëlqyer në diellin e vjeshtës në një fushë parade në Pekin, raketat e Ushtrisë Çlirimtare Popullore lëviznin ngadalë pranë turmës në një flotë kamionësh gjigantë të kamufluar.
Me profil të mprehtë si gjilpëra, me gjatësi 11 metra dhe peshë 15 ton, secila mbante shkronjat dhe numrat: “DF-17”.
Kina sapo i kishte zbuluar botës arsenalin e saj të raketave hipersonike Dongfeng.
Kjo ndodhi më 1 tetor 2019 në një paradë të Ditës Kombëtare. SHBA-të ishin tashmë në dijeni se këto armë ishin në zhvillim e sipër, por që atëherë Kina ka nxituar përpara me përmirësimin e tyre.
Falë shpejtësisë dhe manovrueshmërisë së tyre, duke udhëtuar me më shumë se pesë herë shpejtësinë e zërit ato janë disa armë të frikshme, aq sa mund të ndryshojnë mënyrën se si zhvillohen luftërat.
Kjo është arsyeja pse gara globale për zhvillimin e tyre po nxehet.
“Ky është vetëm një komponent i tablosë më të gjerë të garës gjeopolitike në zhvillim që po shohim midis aktorëve shtetërorë”, thotë William Freer, një bashkëpunëtor i sigurisë kombëtare në grupin e mendimit të Këshillit për Gjeostrategji.
Rusia, Kina, SHBA-të: një garë globale
Ceremonia e Pekinit ngriti spekulime rreth një kërcënimi të mundshëm në rritje që paraqesin përparimet e Kinës në teknologjinë hipersonike. Sot ajo kryeson fushën e raketave hipersonike, e ndjekur nga Rusia.
Ndërkohë, SHBA-të po përpiqen të arrijnë ritmin, ndërsa Mbretëria e Bashkuar nuk ka asnjë.
Z. Freer i organizatës kërkimore të Këshillit për Gjeostrategjinë, e cila mori një pjesë të financimit nga kompanitë e industrisë së mbrojtjes, Ministria e Mbrojtjes dhe të tjerë, argumenton se arsyeja pse Kina dhe Rusia janë përpara është relativisht e thjeshtë.
“Ata vendosën të investojnë shumë para në këto programe disa vite më parë”, tha ai.
Ndërkohë, për pjesën më të madhe të dy dekadave të para të këtij shekulli, shumë vende perëndimore u përqendruan në luftimin e terrorizmit të frymëzuar nga xhihadistët në vend, si dhe në luftërat kundër kryengritjes jashtë vendit.
“Rezultati përfundimtar është se ne nuk arritëm ta vemë re ngritjen masive të Kinës si fuqi ushtarake”, pranoi Sir Alex Younger, menjëherë pasi doli në pension si shef i Shërbimit Sekret të Inteligjencës Britanike në vitin 2020.
Edhe kombe të tjera po ecin përpara me shpejtësi: Izraeli ka një raketë hipersonike, Arrow 3, e projektuar të jetë një interceptor.
Irani ka pretenduar se ka armë hipersonike dhe tha se lëshoi një raketë hipersonike drejt Izraelit gjatë luftës së tyre të shkurtër, por të dhunshme 12-ditore në qershor.
Ndërkohë, Koreja e Veriut ka punuar në versionet e veta që nga viti 2021 dhe pretendon se ka një armë të zbatueshme dhe funksionale.
SHBA-ja dhe Mbretëria e Bashkuar po investojnë tani në teknologjinë e raketave hipersonike, ashtu si edhe vende të tjera, përfshirë Francën dhe Japoninë.
SHBA-të duket se po e forcojnë mbrojtjen e tyre dhe kanë debutuar armën e tyre hipersonike “Dark Eagle”.
Sipas Departamentit të Mbrojtjes të SHBA-së, Shqiponja e Errët “sjell në mendje fuqinë dhe vendosmërinë e vendit tonë dhe të Ushtrisë së tij, pasi përfaqëson shpirtin dhe vdekshmërinë e përpjekjeve të Ushtrisë dhe Marinës për armë hipersonike”.
Por Kina dhe Rusia aktualisht janë shumë përpara dhe sipas disa ekspertëve, ky është një shqetësim i mundshëm.
Hiper i shpejtë dhe hiper i çrregullt
Hipersonik do të thotë diçka që udhëton me shpejtësi Mach 5 ose më të shpejtë. (Kjo është pesë herë shpejtësia e zërit ose 3,858 mph.) Dhe shpejtësia e tyre është pjesërisht arsyeja pse raketat hipersonike konsiderohen një kërcënim i tillë.
Më i shpejti deri më sot është rus Avangard që pretendohet se është në gjendje të arrijë shpejtësi prej Mach 27 (afërsisht 20,700 mph) megjithëse shifra prej rreth Mach 12 (9,200 mph) përmendet më shpesh, që barazohet me dy milje në sekondë.
Megjithatë, për sa i përket fuqisë thjesht shkatërruese, raketat hipersonike nuk janë shumë të ndryshme nga raketat supersonike ose subsonike të lundrimit, sipas z. Freer.
Në thelb, ekzistojnë dy lloje raketash hipersonike: raketat me rrëshqitje të shpejtë mbështeten në një raketë (si ato DF-17 në Kinë) për t’i shtyrë ato drejt dhe nganjëherë pak mbi atmosferën e Tokës, nga ku më pas vijnë poshtë me shpejtësi të pabesueshme.
Këto janë “armë me përdorim të dyfishtë”, që do të thotë se kokat e tyre luftarake mund të jenë ose bërthamore ose me eksploziv të lartë konvencional. Por këto armë nuk janë vetëm shpejtësia.
Që një raketë të klasifikohet si vërtet “hipersonike” në terma ushtarakë, ajo duhet të jetë e manovrueshme në fluturim. Me fjalë të tjera, ushtria që e qëlloi atë duhet që ajo të jetë në gjendje të ndryshojë kursin në mënyra të papritura dhe të paparashikueshme, edhe kur ajo po shkon me shpejtësi ekstreme drejt objektivit të saj.
Kjo mund ta bëjë jashtëzakonisht të vështirë për t’u kapur. Shumica e radarëve tokësorë nuk mund të mbështeten në zbulimin e raketave hipersonike deri në fund të fluturimit të armës.
Në një skenar lufte në kohë reale, kombi që po shënjestrohet përballet edhe me një pyetje të tmerrshme: a është ky një sulm bërthamor apo një sulm konvencional?
Një raport i publikuar në shkurt të këtij viti nga Shërbimi Kërkimor i Kongresit Amerikan paralajmëron: “Zyrtarët e mbrojtjes amerikane kanë deklaruar se arkitekturat e sensorëve si tokësorë ashtu edhe ato aktuale në hapësirë janë të pamjaftueshme për të zbuluar dhe ndjekur armët hipersonike.”
Kujdes rreth kërcënimit rus
Fakti mbetet se Rusia dhe Kina kanë fituar një avantazh të madh kur bëhet fjalë për zhvillimin e këtyre armëve. “Mendoj se programet kineze hipersonike… janë mbresëlënëse dhe shqetësuese”, thotë zoti Freer.
“Kur bëhet fjalë për rusët, ndoshta duhet të jemi shumë më të kujdesshëm në lidhje me atë që pretendojnë ata”, shton ai.
Në nëntor 2024, Rusia nisi një raketë balistike eksperimentale me rreze të mesme veprimi në një vend industrial në Dnieper të Ukrainës, duke e përdorur atë si një terren testimi të drejtpërdrejtë.
Raketa, për të cilën Ukraina tha se udhëtoi me shpejtësi hipersonike prej 11 Mach (ose 8,439 mph), iu dha emri ‘Oreshnik’, që në rusisht do të thotë pemë lajthie. Presidenti Vladimir Putin tha se arma udhëtoi me një shpejtësi prej Mach 10.
Për Evropën, kërcënimi ndaj vendeve të NATO-s vjen kryesisht nga raketat e Rusisë, disa prej të cilave janë të stacionuara në bregdetin baltik në enklavën ruse të Kaliningradit. Po sikur Putini të urdhëronte një sulm ndaj Kievit me një raketë Oreshnik, këtë herë të armatosur me një ngarkesë të plotë me eksploziv të fuqishëm?
Udhëheqësi rus pretendoi se kjo armë po hynte në prodhim masiv dhe se ata kishin kapacitetin, tha ai, për t’i kthyer objektivat “në pluhur”.
Rusia ka edhe raketa të tjera që udhëtojnë me shpejtësi hipersonike.
Putini prodhoi shumicën e raketave Kinzhal (Dagger) të forcave të tij ajrore, duke pretenduar se ato udhëtonin aq shpejt sa ishte e pamundur të interceptoheshin. Që atëherë, ai ka qëlluar shumë prej tyre drejt Ukrainës por rezulton se Kinzhal mund të mos jetë vërtet hipersonik dhe shumë prej tyre janë interceptuar.
Kina ka arsenalin më të fuqishëm në botë të mjeteve hipersonike. Në fund të vitit 2024, Kina zbuloi mjetin e saj më të fundit hipersonik rrëshqitës, GDF-600. Me një ngarkesë prej 1,200 kg, ai mund të mbajë municione të vogla dhe të arrijë shpejtësi prej Mach 7 (5,370 mph).
‘Moment historik’ në nxitimin e Mbretërisë së Bashkuar për të kapur ritmin
Mbretëria e Bashkuar është prapa në këtë garë, veçanërisht pasi është një nga pesë anëtarët e përhershëm të Këshillit të Sigurimit të OKB-së, të armatosur me armë bërthamore. Por me vonesë, po bën përpjekje për ta kapur, ose të paktën për t’u bashkuar me garën.
