Stresi i vazhdueshëm aktivizon hormonet e stresit, duke ndikuar në tretje, metabolizmin e yndyrnave dhe duke rritur rrezikun për probleme kardiovaskulare
Shqetësimi është një mekanizëm natyror psikologjik që e ndihmon njeriun të njohë rreziqet e mundshme dhe të përgatitet për sfidat. Një nivel i moderuar shqetësimi mund të ketë rol të dobishëm, sepse na motivon të planifikojmë, të zgjidhim probleme dhe të marrim vendime të menduara. Megjithatë, kur shqetësimi bëhet i shpeshtë, i fortë dhe afatgjatë, ai mund të shndërrohet në ankth kronik që ndikon jo vetëm në shëndetin mendor, por edhe në atë fizik.
Shqetësimi dhe reagimi i stresit në organizëm: nga truri te stomaku dhe anasjelltas
Në shoqërinë moderne, me shumë burime stresi të përditshëm, nga detyrimet profesionale deri te presionet familjare dhe shoqërore, shumë njerëz zhvillojnë një gjendje të vazhdueshme shqetësimi për ngjarje të mundshme negative. Një gjendje e tillë mund të çojë në tension të vazhdueshëm psikik, ndjenjë pasigurie dhe gatishmëri të përhershme mendore, gjë që në plan afatgjatë e ngarkon organizmin.
Kur një situatë e vlerësojmë si kërcënim ose sfidë, aktivizohet sistemi nervor autonom dhe nis reagimi i njohur si “lufto ose ik”. Ky mekanizëm evolucionar mundëson mobilizimin e shpejtë të energjisë që organizmi të reagojë ndaj rrezikut.
Gjatë këtij procesi çlirohen hormonet e stresit, kryesisht adrenalina dhe kortizoli. Ato përshpejtojnë rrahjet e zemrës, rrisin tensionin e gjakut dhe shtojnë nivelin e glukozës në gjak për t’i dhënë trupit energji për reagim. Edhe pse ky reagim është i dobishëm në situata të menjëhershme, problemi shfaqet kur aktivizohet shpesh ose zgjat gjatë, si në rastin e shqetësimit dhe ankthit kronik.
Simptomat fizike të lidhura me ankthin
Aktivizimi i zgjatur i sistemit të stresit mund të shkaktojë shumë simptoma trupore. Ndër më të shpeshtat janë:
• rrahje të shpejta të zemrës dhe ndjenjë palpitacionesh në gjoks
• tension dhe dhimbje në muskuj
• dhimbje koke dhe ndjenjë presioni në kokë
• marramendje
• tharje e gojës
• vështirësi në frymëmarrje ose gulçim
• djersitje e shtuar
• të përziera dhe parehati në stomak
• dridhje ose tremor
• lodhje e theksuar dhe rënie e përqendrimit.
Te shumë njerëz këto simptoma shkaktojnë shqetësim shtesë, sepse ndryshimet trupore shpesh interpretohen gabimisht si shenjë e një problemi serioz shëndetësor.
Pasojat afatgjata të shqetësimit kronik
Nëse ankthi vazhdon për një kohë të gjatë, ekspozimi i vazhdueshëm ndaj hormoneve të stresit mund të ketë pasoja serioze për sisteme të ndryshme të organizmit. Studimet shkencore prej dekadash e lidhin stresin kronik me rrezik të shtuar për shumë probleme shëndetësore.
Ndër pasojat më të shpeshta përmenden dobësimi i sistemit imunitar dhe rritja e prirjes për infeksione, çrregullimet e tretjes, përfshirë gastritin, fryrjen dhe sindromën e zorrës së irrituar, si dhe tensioni kronik i muskujve dhe dhimbjet në qafë dhe në shpinë. Mund të shfaqen edhe çrregullime të gjumit dhe lodhje kronike, probleme me kujtesën dhe përqendrimin, rritje e tensionit të gjakut dhe rrezik më i madh për sëmundje kardiovaskulare.
Stresi i zgjatur mund të kontribuojë edhe në zhvillimin e çrregullimeve metabolike, sepse hormonet e stresit ndikojnë në rregullimin e sheqerit dhe yndyrnave në gjak. Kjo do të thotë se shqetësimi kronik mund të ndikojë edhe në profilin lipidik, nivelin e kolesterolit dhe të triglicerideve.
Kur nevojitet ndihmë profesionale
Megjithëse shqetësimi është reagim emocional normal, ai bëhet problem kur fillon të pengojë funksionimin e përditshëm. Në këto raste është e rëndësishme të kërkohet këshilla e mjekut ose e një specialisti të shëndetit mendor.
Trajtimi shpesh përfshin kombinim qasjesh: këshillim psikologjik, ndryshime në stilin e jetesës dhe, kur është e nevojshme, terapi me barna. Psikoterapia mund të ndihmojë në njohjen e modeleve të mendimit që nxisin ankthin dhe në zhvillimin e strategjive më efektive për përballimin e stresit.
Në të njëjtën kohë, aktiviteti i rregullt fizik, ushqimi i balancuar, teknikat e relaksimit dhe marrëdhëniet cilësore shoqërore janë faktorë të rëndësishëm për ruajtjen e shëndetit psikofizik.
Kuptimi i lidhjes mes shqetësimit kronik dhe shëndetit të trupit është hapi i parë drejt kapërcimit më të suksesshëm të tij. Kur stresi njihet me kohë dhe kontrollohet në mënyrë të duhur, është e mundur të zvogëlohen pasojat negative dhe të ruhet ekuilibri mes mirëqenies mendore dhe asaj fizike.
