Politika e kahershme e Serbisë për të balancuar midis Bashkimit Evropian, Shteteve të Bashkuara, Rusisë dhe Kinës po përballet me një krizë serioze si pasojë e luftës në Ukrainë, sanksioneve ndërkombëtare dhe presioneve në rritje për energjinë.
Ky është vlerësimi i mediave gjermane dhe zvicerane, të cilat theksojnë se Beogradi po detyrohet gjithnjë e më shumë të bëjë zgjedhje të qarta gjeopolitike.
Gazeta zvicerane Neue Zürcher Zeitung (NZZ) shkruan se pasi Kosova shpalli pavarësinë në vitin 2008, Serbia zhvilloi të ashtuquajturën “Doktrina e Katër Shtyllave”, duke kërkuar të mbajë marrëdhënie të favorshme njëkohësisht me BE-në, SHBA-në, Rusinë dhe Kinën.
Sipas autorit Andreas Ernst, kjo strategji i dha Beogradit hapësirë të konsiderueshme manovrimi për gati dy dekada. Megjithatë, gjatë vitit të kaluar, kjo politikë ka filluar të zhbëhet.
“Tre nga katër shtyllat e politikës së jashtme serbe janë tronditur në të njëjtën kohë, pikërisht në një moment kur sundimi trembëdhjetëvjeçar i Presidentit Aleksandar Vuçiç është dobësuar nga brenda, përballë protestave studentore, një lëvizjeje qytetare në rritje dhe një shoqërie civile në forcim”, shkruan NZZ.
Gazeta vëren se pritjet e Vuçiçit për një kapitull të ri në marrëdhëniet me Shtetet e Bashkuara pas kthimit të Donald Trump në Shtëpinë e Bardhë nuk u realizuan. Sipas NZZ, administrata Trump i mbajti në mënyrë strikte sanksionet e mëparshme kundër industrisë serbe të naftës, e cila është kryesisht në pronësi ruse, dhe kërkoi shitjen e saj.
Në të njëjtën kohë, marrëdhëniet me Rusinë janë tensionuar. Edhe pse Serbia nuk iu bashkua sanksioneve kundër Moskës, ajo e ka furnizuar Ukrainën me municione nëpërmjet vendeve të treta, gjë që e ka zemëruar thellë Kremlinin. Moska, sipas gazetës zvicerane, tani po përdor varësinë e Serbisë nga gazi rus si një levë presioni duke vonuar vazhdimisht nënshkrimin e një kontrate të re furnizimi.
Sa i përket Bashkimit Evropian, NZZ shkruan se procesi i pranimit të Serbisë ka ngecur për vite me radhë dhe praktikisht ka qenë i ngrirë që nga viti 2021 për shkak të përkeqësimit të sundimit të ligjit dhe lirisë së medias. Politika balancuese, e cila dikur i shërbente edhe një audience vendase duke e portretizuar Vuçiçin si një udhëheqës me qasje në të gjitha fuqitë e mëdha, tani po e humbet efektin e saj.
“Serbia nuk është Jugosllavi dhe Vuçiç nuk është Tito”, thekson NZZ, duke shtuar se vendi është shumë i vogël për të luajtur rolin e një fuqie të mesme në mes të një konfrontimi gjithnjë e më të ashpër midis Rusisë dhe Perëndimit. Sipas gazetës, loja e “katër shtyllave” po i vjen fundi, duke e dëmtuar më tej autoritetin tashmë të dobësuar të Vuçiçit.
Ndërkohë, Berliner Zeitung shkruan se Shtetet e Bashkuara po e shtyjnë Serbinë drejt një riorientimi të detyruar, veçanërisht në sektorin e energjisë. Gazeta raporton se Zyra Amerikane e Kontrollit të Aseteve të Huaja (OFAC) ka lëshuar një licencë të përkohshme për Industrinë e Naftës së Serbisë (NIS), duke mundësuar rifillimin e prodhimit pas ndërprerjeve të shkaktuara nga sanksionet.
Sipas Berliner Zeitung , qëllimi i Uashingtonit nuk është mbyllja e përhershme e infrastrukturës energjetike të Serbisë, por largimi i plotë i kapitalit rus nga sektori. Tre javët e ardhshme konsiderohen vendimtare për arritjen e një zgjidhjeje të qëndrueshme, e cila mund të përfshijë shitjen e aksioneve ruse te kompanitë perëndimore.
Gazeta paralajmëron se nëse negociatat dështojnë dhe licenca amerikane skadon në fund të janarit, Serbia rrezikon të përballet përsëri me një krizë serioze energjetike, me pasoja të paparashikueshme politike dhe ekonomike.
Sipas mediave gjermane dhe zvicerane, Serbia po hyn në një fazë në të cilën balancimi tradicional nuk është më i qëndrueshëm dhe në të cilën zgjedhja e një orientimi strategjik do të jetë e pashmangshme.
