Serbia po ndjek një strategji balancimi mes NATO-s, Rusisë dhe Kinës për të ruajtur neutralitetin ushtarak dhe perspektivën evropiane.
Beogradi ka rifilluar bashkëpunimin praktik me NATO-n përmes stërvitjeve të përbashkëta, ndërsa përballet me presion nga Moska për qëndrimin ndaj luftës në Ukrainë dhe për çështjen e eksporteve të armëve.
Në të njëjtën kohë, Beogradi po forcon kapacitetet mbrojtëse përmes bashkëpunimit me Kinën, duke diversifikuar partnerët strategjikë.
Kjo qasje shumëdrejtimëshe synon të shmangë varësinë nga një bllok i vetëm, por bëhet gjithnjë e më e vështirë në një klimë ndërkombëtare të polarizuar.
Analiza e IBNA thekson se hapësira për manovrim e Serbisë po ngushtohet, ndërsa çdo vendim në fushën e sigurisë merr peshë më të madhe gjeopolitike, duke e vënë në provë qëndrueshmërinë e neutralitetit të saj.
Analiza e plotë
Serbia po përpiqet të ruajë politikën e saj të neutralitetit ushtarak pa rënë në izolim, duke ringjallur bashkëpunimin me NATO-n, ndërkohë që menaxhon presionin rus për çështjen e Ukrainës dhe njëkohësisht forcon kapacitetet mbrojtëse përmes bashkëpunimit me Kinën. Kjo situatë krijon një ekuilibër gjithnjë e më të brishtë, me pasoja të drejtpërdrejta si për rrugën evropiane të Beogradit ashtu edhe për stabilitetin gjeopolitik në Ballkanin Perëndimor.
Serbia po lundron në një mjedis gjeopolitik gjithnjë e më kërkues, ndërsa përgatitet për një stërvitje të përbashkët ushtarake me NATO-n, përballet me deklarata publike nga Moska për qëndrimin e saj ndaj luftës në Ukrainë dhe njëkohësisht forcon mbrojtjen përmes bashkëpunimit me Kinën. Këto zhvillime paralele pasqyrojnë qartë strategjinë shumëdrejtimëshe të ndjekur nga Beogradi, por edhe kufizimet e saj në një periudhë polarizimi në rritje në Evropë.
Në kuadër të marrëdhënieve me Perëndimin, Serbia ka planifikuar një stërvitje të përbashkët me forcat e NATO-s në maj në poligonin Borovac, pranë Bujanocit. Sipas komandës së NATO-s në Napoli, stërvitja do të zhvillohet me ftesë të Serbisë dhe në përputhje me politikën e saj të shpallur të neutralitetit ushtarak. Kjo do të jetë aktiviteti i parë i tillë i përbashkët pas gati tetë vitesh, duke i dhënë nismës një rëndësi të veçantë politike dhe simbolike.
Analistët në Serbi theksojnë se ky hap nuk e minon neutralitetin ushtarak të vendit, por reflekton nevojën për të ruajtur kanale funksionale bashkëpunimi me Aleancën. Konsulenti për gjeopolitikë dhe siguri, Nikola Luniç, siç raporton RTS, vlerëson se stërvitja ka kryesisht karakter operacional, pasi rrit gatishmërinë e ushtrisë serbe për të vepruar në një mjedis ndërkombëtar dhe në situata krize. Në të njëjtën linjë, Marko Savkoviç nga Qendra për Çështje Ndërkombëtare dhe Siguri thekson se iniciativa për zhvillimin e stërvitjes erdhi nga vetë Beogradi, duke treguar se udhëheqja serbe synon të mbajë të hapur bashkëpunimin me NATO-n, duke ruajtur një distancë të qartë politike nga integrimi i plotë euroatlantik.
Ky bashkëpunim nuk është i ri. Edhe pse Serbia nuk është anëtare e Aleancës, ajo merr pjesë prej vitesh në programin “Partneriteti për Paqe”, ndërsa marrëdhëniet me NATO-n kanë edhe një dimension praktik sigurie, kryesisht përmes pranisë së KFOR-it në Kosovë. Megjithatë, në opinionin publik serb, çdo hap i tillë rikthen debatin mbi qëndrueshmërinë e neutralitetit ushtarak në një mjedis ku pozicionet e ndërmjetme po ngushtohen.
Në të njëjtën kohë, Moska duket se po i rikujton Beogradit kufijtë që i konsideron të pranueshëm. Ministri i Jashtëm rus, Sergei Lavrov, deklaroi se Bashkimi Evropian i kërkon Serbisë të harmonizojë politikën e saj të jashtme dhe të mbrojtjes me atë të Brukselit si kusht për vazhdimin e rrugës drejt anëtarësimit në BE. Sipas Lavrovit, kjo kërkesë përkthehet në mbështetje për qëndrimin evropian ndaj luftës në Ukrainë dhe, në mënyrë më të gjerë, në distancim nga ndikimi politik rus.
Lavrov theksoi veçanërisht çështjen e transferimit të armëve serbe drejt Ukrainës, duke argumentuar se Moska e konsideron të papranueshëm çdo zhvillim të tillë dhe pret që Serbia të respektojë angazhimet për të mos dërguar materiale ushtarake në Kiev. Deklaratat e tij lidhen me pretendimet e mëhershme të Shërbimit të Inteligjencës së Jashtme të Rusisë (SVR), sipas të cilave armë ose municione të prodhuara në Serbi kanë arritur në Ukrainë përmes vendeve të treta. Nga ana e tij, presidenti serb Aleksandar Vuçiç ka deklaruar se legjislacioni serb nuk lejon eksport të drejtpërdrejtë armësh në Ukrainë, duke pranuar megjithatë se produktet e industrisë së mbrojtjes mund të arrijnë atje përmes rrugëve të tjera. Beogradi ka vendosur gjithashtu kontrolle më të rrepta dhe leje të posaçme për eksportin e municioneve jashtë vendit.
Në këtë kontekst, bashkëpunimi mbrojtës i Serbisë me Kinën merr një rëndësi të shtuar. Siç ka raportuar më herët IBNA, Beogradi po avancon me forcimin e arsenalit të tij përmes sistemeve raketore kineze, një zhvillim që ka shkaktuar shqetësime në vendet fqinje, veçanërisht në Kroaci. Kjo lëvizje nuk është e izoluar, por pjesë e një strategjie më të gjerë për diversifikimin e furnitorëve dhe thellimin e marrëdhënieve me partnerë jo-perëndimorë në fushën e mbrojtjes. Për Serbinë, bashkëpunimi me Pekinin shërben jo vetëm për të rritur kapacitetet ushtarake, por edhe si sinjal se nuk synon të mbështetet plotësisht te Perëndimi për arkitekturën e saj të sigurisë.
Tipari kryesor i strategjisë së Serbisë mbetet kërkimi i një ekuilibri mes qendrave konkurruese të pushtetit. Nga njëra anë, Beogradi synon të mbajë të hapur perspektivën evropiane dhe të bashkëpunojë në mënyrë operative me NATO-n kur kjo i shërben interesave të tij. Nga ana tjetër, ai kërkon të shmangë prishjen e marrëdhënieve me Rusinë dhe, njëkohësisht, të thellojë bashkëpunimin me Kinën në sektorët e mbrojtjes dhe teknologjisë. Ky ekuilibër ka qenë më i lehtë për t’u menaxhuar në një mjedis ndërkombëtar më fleksibël, por sot, me luftën në Ukrainë që ka përshkallëzuar përplasjen mes Perëndimit dhe Rusisë, hapësira për manovrim po ngushtohet ndjeshëm.
Udhëheqja serbe përballet tashmë me një realitet më kërkues, ku çdo stërvitje ushtarake, çdo eksport armësh dhe çdo furnizim i ri mbart peshë gjeopolitike që shkon përtej fushës së ngushtë të mbrojtjes. Stërvitja e përbashkët me NATO-n, deklaratat publike të Sergei Lavrovit dhe forcimi i arsenalit me sisteme kineze përshkruajnë një vend që vijon të ndjekë strategjinë e balancimit, në një kohë kur neutraliteti po vihet në provë më shumë se kurrë.
