Debati publik rreth pirjes së duhanit ka ndryshuar në mënyrë drastike në dekadat e fundit. Nga një zakon i pranueshëm shoqërisht dhe pothuajse elegant, cigarja është bërë simbol i rrezikut, varësisë dhe sëmundjes. Megjithatë, ideja se “nuk bën dëm” mbetet thellësisht e rrënjosur. Dhe ndoshta kjo është arsyeja pse ia vlen ta shqyrtojmë më nga afër. Për shumë njerëz, pirja e duhanit nuk është më një zakon i përditshëm, por një “përjashtim”.
Një cigare në një dalje nate, një tjetër gjatë një periudhe stresi intensiv, një me pushime ose në raste shoqërore. Këta nuk janë duhanpirës të rëndë, as nuk janë njerëz që blejnë një pako çdo ditë. Përkundrazi, ata shpesh e përkufizojnë veten si “jo-duhanpirës që pinë duhan këtu e atje”. Pyetja, megjithatë, mbetet: a është një cigare e rastit me të vërtetë kaq e pafajshme apo thjesht na ndihmon të ndihemi më pak fajtorë?
Çfarë do të thotë “pirja e duhanit herë pas here”?
Për disa kjo do të thotë një cigare në javë, për të tjerë një në muaj ose vetëm në raste shoqërore me alkool. Sigurisht, ka edhe nga ata që nuk pinë duhan për javë të tëra dhe papritmas pinë tre ose katër cigare në një mbrëmje. Ndryshe nga duhanpirësi i përditshëm, nuk ka një model të caktuar, as një varësi të fortë fizike -të paktën jo dukshëm. Është pikërisht kjo “paqartësi” që i bën shumë njerëz të besojnë se rreziqet janë të papërfillshme. Në fund të fundit, shumica e fushatave kundër pirjes së duhanit përqendrohen në konsumin e rëndë: paketa në ditë, vite pirjeje duhani, statistika që nuk duket se shqetësojnë dikë që pi duhan “rrallë”.
A ka një kufi të sigurt për pirjen e duhanit?
Përgjigja e shkurtër nga shkenca është: jo. Domethënë, nuk ka një nivel të pirjes së duhanit që konsiderohet plotësisht i sigurt, pasi edhe sasi të vogla duhani futin mijëra kimikate në trup, shumë prej të cilave janë toksike dhe kancerogjene. Nikotina, për shembull, megjithëse nuk është shkaku kryesor i kancerit, është shumë problematike dhe ndikon drejtpërdrejt në sistemin kardiovaskular. Hulumtimet kanë treguar gjithashtu se edhe disa cigare në javë rrisin rrezikun e sëmundjeve kardiovaskulare. Në fakt, në disa raste, rreziku nuk rritet në mënyrë lineare. Domethënë, cigarja e parë ka një ndikim negativ në mënyrë disproporcionale të madh krahasuar me ato pasuese.
Pirja e duhanit gjatë një daljeje në mbrëmje shoqërohet me relaksim, argëtim dhe shoqëri. Megjithatë, alkooli ul frenimet dhe rrit mundësinë e ndezjes së një cigareje edhe nëse zakonisht nuk e bëni.
“Cigarja sociale” dhe roli i alkoolit
Një nga skenarët më të zakonshëm për pirjen e duhanit herë pas here është dalja me miqtë. Alkooli ul frenimet dhe rrit mundësinë e ndezjes së një cigareje, edhe nëse zakonisht nuk e bën. Në këto raste, cigarja shoqërohet me relaksim, argëtim dhe shoqërueshmëri, duke krijuar një lidhje të fortë psikologjike. Problemi është se ky kombinim mund të veprojë si një “portë hyrëse”. Shumë ish-duhanpirës raportojnë se rikthimi i tyre filloi me një cigare sociale “të pafajshme”. Kjo nuk do të thotë se kjo do t’u ndodhë të gjithëve, por mundësia ekziston.
Një faktor tjetër që shpesh e injorojmë është mënyra se si e perceptojmë rrezikun. Truri i njeriut tenton të nënvlerësojë rreziqet afatgjata dhe të mbivlerësojë aftësinë e tij për të kontrolluar një sjellje. “Unë e di kur të ndalem”, “Nuk do të bëhem i varur”, “Unë nuk jam si të tjerët” janë fraza që i dëgjojmë shpesh. Megjithatë, kjo ndjenjë kontrolli nuk bazohet gjithmonë në realitet. Nikotina vepron shpejt në tru dhe mund të krijojë dëshira edhe nëse përdorimi është i rrallë.
A ka përfitime nga lënia e cigares herë pas here?
Përgjigja është një po e fortë. Edhe abstenimi i plotë nga pirja e duhanit herë pas here ka përfitime të matshme. Presioni i gjakut dhe rrahjet e zemrës kthehen në normalitet më lehtë, funksioni i mushkërive nuk dëmtohet dhe ngarkesa e përgjithshme inflamatore në trup zvogëlohet. Përveç kësaj, ekziston edhe përfitimi psikologjik, pasi lirimi i idesë “Duhet të jem i kujdesshëm kur dhe sa pi duhan” krijon një ndjenjë qëndrueshmërie dhe kujdesi për veten. Shumë njerëz që e lënë plotësisht raportojnë se ndihen më pak të shqetësuar për shëndetin e tyre.
Pra, a është “kaq e keqe”?
Një cigare e rastit nuk ka të njëjtat efekte si pirja e duhanit kronik dhe të rëndë. Ky është një fakt. Megjithatë, nuk është e padëmshme. Dallimi nuk është në thelb midis “të rrezikshmes” dhe “të sigurtës”, por midis “më pak të dëmshmes” dhe “aspak të dëmshmes”. Pyetja, pra, ndoshta nuk është nëse një cigare e rastit është “kaq e keqe”, por nëse ia vlen. A ia vlen rreziku i vogël por real? A ia vlen mundësia e shndërrimit në zakon? A ia vlen barra mbi trupin për disa minuta lehtësim ose integrim shoqëror?
Për disa, përgjigjja mund të jetë po. Për të tjerët, jo. Gjëja e rëndësishme është që vendimi të bazohet në njohuri dhe jo në mite. Sepse, në fund të fundit, “vetëm një” nuk është kurrë plotësisht vetëm një, por një zgjedhje, me pasojat e veta.
