E aftë të çajë shtresa akulli deri në 2.5 metra trashësi, akullthyesja më e fundit e Kinës për Arktikun përfaqëson një simbol të fuqishëm të ambicieve të Pekinit në veri të largët, në një kohë kur tensionet janë rritur pas përpjekjeve të presidentit amerikan Donald Trump për të marrë kontrollin e Groenlandës.
Anija e propozuar, me pjesë të përparme të përforcuar dhe me energji bërthamore, u prezantua si koncept në dhjetor. Ajo synon të shërbejë si prototip për flotën polare që Pekini po zhvillon. Instituti shtetëror 708, që projektoi anijen, deklaron se ajo do të jetë një mjet “shumëfunksional” për transport mallrash dhe turizëm polar.
Ndërsa Kina i përshkruan interesat e saj në rajon në terma tregtarë dhe kërkimorë, pak analistë dyshojnë për natyrën e dyfishtë civile dhe ushtarake të programit arktik të Pekinit, nga ngritja e bazave kërkimore deri te bashkëpunimi për naftë dhe gaz dhe patrullimet e përbashkëta ushtarake me Rusinë pranë Alaskës.
Programi i ndërtimit të akullthyeseve ka shtuar shqetësimet në Perëndim për përparimin e Kinës dhe Rusisë në Arktik, të cilin Trump e ka përdorur për të justifikuar një marrje nën kontroll amerikan të Groenlandës.
“Kina e sheh Arktikun si një kufi të ri që është thelbësor për konkurrencën e saj gjeopolitike dhe gjeostrategjike me SHBA-në dhe me Perëndimin në përgjithësi”, tha Helena Legarda, drejtuese programi për marrëdhënie me jashtë në Merics.
“Pekini dëshiron të zgjerojë ndikimin, praninë dhe aksesin e tij në Arktik”, shtoi ajo.
Këto ambicie kanë thelluar shqetësimet midis ekspertëve dhe politikëbërësve në SHBA dhe në kryeqytete të tjera perëndimore, të cilët parashikojnë një garë për të siguruar korridore më të shpejta dhe më të lira transporti detar dhe për të përfituar nga burimet e pasura natyrore, ndërsa akujt polarë shkrihen.
Arktiku ofron mundësi të shumta për operacione ushtarake, nga lufta hapësinore dhe satelitore deri te pozicionimi strategjik i nëndetëseve me armë bërthamore, duke rritur rrezikun që tensionet të përshkallëzohen në përballje në garën për kontrollin e territorit në zhvillim.
Kantieri detar që ndërtoi akullthyesen e parë vendase të Kinës prodhoi gjithashtu “Fujian”, aeroplanmbajtësen e tretë të vendit, e cila hyri në shërbim në fund të vitit të kaluar me disa nga teknologjitë më të avancuara ushtarake të Kinës. Kantieri administrohet nga kompania shtetërore China State Shipbuilding Corp.
Kina ka ushqyer ambicie në Arktik prej dekadash, por aktiviteti i saj është përshpejtuar ndjeshëm vitet e fundit, në përputhje me rritjen e fuqisë së saj ekonomike dhe gjeopolitike.
Pekini bleu akullthyesen e parë, “Xue Long”, Dragoi i Borës, nga Ukraina në vitin 1993, përpara se të fillonte zhvillimin e flotës së vet. Në vitin 2004, Kina hapi stacionin e parë të përhershëm kërkimor në Arktik, në arkipelagun Svalbard të Norvegjisë, dhe një tjetër në Islandë në vitin 2018.
Po atë vit, Pekini prezantoi politikën e tij për Arktikun, e cila parashikon “një ‘Rrugë Polare të Mëndafshit’ përmes zhvillimit të rrugëve detare arktike”. Dokumenti thekson kërkimet dhe “studimet hidrografike” të Kinës në rajon, që synojnë përmirësimin e “sigurisë dhe kapaciteteve logjistike në Arktik”.
Akullthyeset janë thelbësore për projeksionin e fuqisë në rajonet polare, pasi u mundësojnë vendeve të hyjnë në territore shpesh të ngrira dhe të ruajnë praninë atje. Administrata Trump ka ndarë 9 miliardë dollarë për akullthyese dhe infrastrukturë në Arktik dhe Antarktik për të “siguruar aksesin, sigurinë dhe udhëheqjen e SHBA-së në rajonet polare”, njoftoi Departamenti i Mbrojtjes në dhjetor.
Në dokumentin e saj të vitit 2018, Kina e përshkroi veten si një “shtet pranë-Arktik”, duke nxitur reagim të ashpër nga sekretari i atëhershëm amerikan i Shtetit, Mike Pompeo. “Ekzistojnë vetëm shtete arktike dhe shtete joarktike”, tha Pompeo. “Nuk ka kategori të tretë, dhe pretendimi i kundërt nuk i jep Kinës asnjë të drejtë.”
Deri para disa vitesh, sipas Legardës nga Merics, Europa ishte partneri i preferuar i Kinës në Arktik. Por pasi Europa filloi të reduktonte rreziqet në marrëdhëniet me Kinën dhe Rusinë pas pandemisë Covid-19 dhe pushtimit të plotë të Ukrainës nga Moska në vitin 2022, Pekini u afrua më shumë me fqinjin e tij verior.
Rrugët kryesore detare nga Europa drejt Kinës kalojnë nëpër territore të kontrolluara nga NATO, përfshirë Kanadanë dhe Groenlandën.
Vitet e fundit, Kina ka treguar interes të veçantë për Rrugën Veriore Detare që kalon nëpër ujërat ruse.
Rrugët arktike “mund të shkurtojnë distancat e lundrimit me 30 deri në 40 për qind krahasuar me rrugën tradicionale përmes Kanalit të Suezit”, tha Yu Yun, studiues në Institutin 708, për gazetën shtetërore China Daily.
Sipas Kinës, në shtator një anije kontejnerësh me emrin “Istanbul Bridge” u nis nga Ningbo në provincën Zhejiang në lindje të vendit, përmes Rrugës Veriore Detare arktike drejt portit Felixstowe në Britani. Pekini deklaroi se ky udhëtim shënoi “hapjen zyrtare të linjës së parë ekspres arktike të kontejnerëve midis Kinës dhe Europës”, të cilën e quajti “China-Europe Arctic Express”.
Pekini ka investuar gjithashtu në projekte minerare, energjetike dhe infrastrukturore në veriun e Rusisë, nga qymyri pranë Murmanskut deri te një port me ujëra të thella në Arkhangelsk në Detin e Bardhë, të cilin kompania kryesore kineze e transportit Cosco planifikon ta përdorë si bazë kryesore arktike.
Megjithatë, ekspertët vlerësojnë se, ndonëse Rusia kërkon të shfrytëzojë mundësitë ekonomike me Kinën, ekziston një kufi në gatishmërinë e saj për bashkëpunim.
“Rusia po bashkëpunon ngushtë me Kinën, por ekziston një lloj paqartësie për ta lejuar atë të hyjë plotësisht në Arktik, pasi Rusia dëshiron të jetë fuqia dominuese”, tha Tore Sandvik, ministër i Mbrojtjes i Norvegjisë.
Një zyrtar i lartë nordik deklaroi se 8 shtetet arktike, përfshirë Rusinë, nuk dëshirojnë që Kina të marrë ndonjë rol formal në rajon.
“Kina e quan veten një shtet pranë-Arktik, dhe mendoj se kjo është mjaftueshëm pranë për të gjithë ne. Ne nuk duam një formë qeverisjeje që i jep Kinës një fjalë vendimmarrëse.”
Nga ana tjetër, James Char, ekspert për Kinën në Shkollën S Rajaratnam për Studime Ndërkombëtare në Singapor, tha se strategjia e Pekinit konsiston në ndërtimin afatgjatë të pranisë në rajon, më shumë sesa në projeksion të hapur force.
Shumica e aktiviteteve ushtarake kineze, përfshirë patrullimet e përbashkëta detare dhe ajrore me Rusinë, zhvillohen pranë Alaskës, rreth 4,000 kilometra larg Groenlandës, sipas Jo Inge Bekkevold, studiues i lartë në Institutin Norvegjez për Studime të Mbrojtjes.
“Deri më sot nuk ka pasur asnjë anije ushtarake kineze të njohur që të ketë lundruar në Oqeanin Arktik,” tha ai.
Bekkevold shtoi se rëndësia ushtarake e Rrugës Veriore Detare shpesh mbivlerësohet. Korridoret e ngushta detare dhe sezoni i shkurtër mund t’i bëjnë anijet të cenueshme në rast konflikti, ndërsa do të ishte e vështirë për Kinën të fuste nëndetëse bërthamore në Arktik përmes Ngushticës së Beringut pa u zbuluar.
Ai theksoi gjithashtu se, megjithëse udhëtimi nga veriu i Kinës drejt Europës mund të jetë më i shkurtër përmes Arktikut, për eksportuesit në jugun industrial të vendit mbetet më e shpejtë rruga përmes Kanalit të Suezit drejt Greqisë.
Nga ana e saj, Kina përpiqet t’i paraqesë interesat në Arktik si kryesisht civile dhe jo strategjike.
Akullthyesja e re e Institutit 708 do të transportojë qindra pasagjerë dhe kontejnerë mallrash dhe do të ofrojë një përvojë “luksoze, gjithëpërfshirëse dhe të sigurt” udhëtimi polar, tha Cui Meng, inxhiniere e anijeve polare në institut, për China Daily.
Char theksoi se Kina i paraqet aktivitetet e saj si kërkimore, tregtare ose turistike, por njëkohësisht synon të konsolidojë praninë dhe pretendimet e saj në disa nga rajonet arktike. /Përshtatur nga FT/
