Në periferi të qytetit Zalaegerszeg në Hungarinë perëndimore, një tabelë tregon se një rrethrrotullim është ndërtuar me rreth 500 milionë forintë (afërsisht 1.5 milionë dollarë) fonde nga Bashkimi Evropian. Projekti ishte menduar të shërbente për një terminal kontejnerësh, pjesë e një linje të re hekurudhore që do të përmirësonte lidhjet tregtare të rajonit me detin Adriatik dhe më tej me Evropën Qendrore.
Megjithatë, vite pas përfundimit të rrethrrotullimit, linja hekurudhore ende nuk ekziston. Infrastruktura qëndron e papërdorur në një fushë, duke pritur ndërtimin e projektit që do t’i jepte funksion.
Rasti është bërë simbol i debatit mbi mënyrën se si janë përdorur fondet e BE-së në Hungari gjatë qeverisjes së kryeministrit Viktor Orbán. Kritikët argumentojnë se projekte të tilla pasqyrojnë një model ekonomik të ndërtuar mbi investime që nuk sjellin gjithmonë përfitime konkrete, ndërkohë që qeveria ka përfituar shuma të mëdha nga fondet evropiane.
Sipas të dhënave zyrtare, Bashkimi Evropian ka financuar rreth 52 mijë projekte në Hungari gjatë periudhës buxhetore 2014–2020. Këto fonde synonin të ndihmonin vendet më pak të zhvilluara të bllokut të afrohen me standardet e Evropës Perëndimore.
Megjithatë, ekspertët dhe organizatat kundër korrupsionit ngrenë pikëpyetje mbi efektivitetin e këtyre investimeve. Drejtori i Qendrës për Studimin e Korrupsionit në Budapest, István János Tóth, e përshkruan projektin e rrethrrotullimit si një “elefant i bardhë”, një investim i kushtueshëm që sjell pak ose aspak vlerë praktike.
Transparency International e rendit Hungarinë si vendin më të korruptuar në Bashkimin Evropian, ndërsa autoritetet hungareze i hedhin poshtë këto akuza dhe shpesh akuzojnë kundërshtarët për politizim të çështjes.
Ndërkohë, projekte të tjera të ngjashme janë raportuar në media, përfshirë struktura turistike pa përdorim real, si platforma vrojtimi të ndërtuara në zona pa pyje apo kulla simbolike me funksion të kufizuar.
Situata bëhet edhe më komplekse për shkak të marrëdhënieve të tensionuara me Brukselin. Që nga viti 2022, Komisioni Evropian ka bllokuar rreth 18 miliardë euro fonde për Hungarinë për shkak të shqetësimeve mbi shtetin e së drejtës dhe pavarësinë e gjyqësorit. Kjo shumë përfaqëson rreth 10% të Prodhimit të Brendshëm Bruto të vendit.
Çështja e fondeve evropiane është kthyer në një temë qendrore në fushatën zgjedhore. Opozita, e udhëhequr nga Péter Magyar, premton reforma për të zhbllokuar fondet dhe luftuar korrupsionin, duke akuzuar qeverinë për keqpërdorim të burimeve publike.
Nga ana tjetër, Viktor Orbán dhe aleatët e tij akuzojnë Bashkimin Evropian për ndërhyrje në politikën e brendshme të Hungarisë, duke e lidhur bllokimin e fondeve me presione politike.
Në Zalaegerszeg, ndërkohë, projekti i hekurudhës që do të justifikonte rrethrrotullimin mund të përfundojë jo më herët se viti 2029. Deri atëherë, infrastruktura mbetet simbol i një debati më të gjerë mbi mënyrën se si menaxhohen fondet evropiane dhe ndikimi i tyre real në zhvillimin ekonomik.
