Me ardhjen e vjeshtës, ditët shkurtohen, temperaturat ulen dhe ekspozimi ndaj dritës së diellit bëhet më i kufizuar. Përveç ndryshimeve në natyrë, kjo periudhë mund të ndikojë edhe në gjendjen emocionale të njerëzve, të cilët mund të ndihen më të lodhur, më pak energjikë ose të kenë më shumë dëshirë të qëndrojnë në shtëpi.
Por, këto ndryshime nuk janë vetëm përshtypje. Sipas Institutit Kombëtar të Shëndetit Mendor në SHBA (NIMH), ndryshimet sezonale, veçanërisht reduktimi i orëve të dritës gjatë vjeshtës dhe dimrit, mund të ndikojnë në humorin, gjumin dhe sjelljen e njeriut.
Më pak dritë dielli, ndryshime në organizëm
Një nga faktorët kryesorë që ndikon në këto ndryshime është ritmi cirkadian, i njohur edhe si ora biologjike e trupit. Ky mekanizëm luan rol të rëndësishëm në rregullimin e ciklit të gjumit dhe zgjimit.
Kur ditët shkurtohen dhe ekspozimi ndaj dritës natyrale zvogëlohet, ritmi biologjik mund të pësojë ndryshime. Si pasojë, disa njerëz mund të vërejnë ulje të energjisë dhe ndryshime në disponimin e tyre.
Roli i serotoninës dhe melatoninës
Një ndikim të rëndësishëm në gjendjen emocionale kanë edhe dy substanca që lidhen me funksionimin e organizmit: serotonina dhe melatonina.
Serotonina është një substancë kimike në tru që ndihmon në rregullimin e humorit. Hulumtimet sugjerojnë se ekspozimi më i ulët ndaj dritës së diellit mund të ndikojë në mekanizmat që rregullojnë nivelet e saj.
Ndërkohë, melatonina është hormoni që ndihmon organizmin të përgatitet për gjumë. Ndryshimet sezonale të dritës mund të ndikojnë në prodhimin e saj, duke shkaktuar përgjumje dhe ndryshime në orarin e gjumit.
Kur ndryshimet e humorit lidhen me depresionin sezonal?
Për disa njerëz, ndryshimet e disponimit gjatë stinëve mund të jenë më të theksuara. Në raste të caktuara, ato mund të lidhen me çrregullimin afektiv sezonal (SAD), një formë depresioni që shfaqet në periudha të caktuara të vitit.
Sipas NIMH, forma e këtij çrregullimi që shfaqet gjatë vjeshtës dhe dimrit mund të shoqërohet me disa simptoma, ndër të cilat:
Mungesë energjie dhe lodhje të vazhdueshme.
Nevojë më të madhe për gjumë.
Humbje të interesimit për aktivitetet e zakonshme.
Ndryshime në oreks dhe dëshirë më të madhe për ushqime të pasura me karbohidrate.
Tërheqje nga aktivitetet shoqërore.
Megjithatë, jo çdo ndryshim i disponimit gjatë vjeshtës nënkupton se një person vuan nga depresioni sezonal.
Si mund ta përmirësojmë disponimin gjatë vjeshtës?
Për të përballuar më lehtë ndryshimet që sjell kjo periudhë, ekspertët e shëndetit rekomandojnë disa zakone të thjeshta që mund të ndihmojnë në ruajtjen e mirëqenies së përditshme.
Ndër rekomandimet kryesore janë:
Kalimi i më shumë kohës jashtë gjatë orëve me dritë natyrale.
Mbajtja e një orari të rregullt të gjumit.
Kryerja e aktivitetit fizik në mënyrë të vazhdueshme.
Ruajtja e kontakteve me familjen dhe miqtë.
Vazhdimi i aktiviteteve që sjellin kënaqësi.
Në rastet kur ndryshimet e humorit zgjasin, përkeqësohen ose fillojnë të ndikojnë në jetën e përditshme, rekomandohet konsultimi me një profesionist shëndetësor.
Vjeshta, pra, nuk sjell vetëm ndryshime në mot dhe në natyrë, por mund të ndikojë edhe në mënyrën se si ndihemi. Kuptimi i këtyre ndryshimeve dhe kujdesi për shëndetin mendor mund të ndihmojnë në përballimin më të lehtë të kësaj periudhe.
