Besnik Xhaka Kriminalist
Konfiskimi i aseteve në vlerë prej një milion eurosh në kuadër të një hetimi për pastrim parash të lidhur me trafikimin e narkotikëve, nga këndvështrimi im si kriminalist dhe studiues i kriminalistikës, nuk përfaqëson thjesht një operacion të suksesshëm policor.
Ai është një tregues i qartë se lufta moderne kundër krimit të organizuar po zhvillohet në një nivel shumë më të avancuar sesa arrestimi i autorëve të veprave penale.
Kriminaliteti i organizuar nuk ndërton fuqinë e tij mbi individin, por mbi kapitalin, mbi rrjetin financiar, mbi aftësinë për ta fshehur origjinën e pasurisë dhe për ta shndërruar fitimin kriminal në ekonomi të ligjshme.
Pikërisht për këtë arsye, çdo operacion që arrin të identifikojë dhe të sekuestrojë pasurinë e dyshuar me prejardhje kriminale është një goditje strategjike ndaj vetë arkitekturës së organizatës kriminale.
Si kriminalist, këtë operacion nuk e analizoj vetëm nga momenti i sekuestrimit të pasurisë.
Për mua si kriminalist, momenti i konfiskimit është vetëm maja e ajsbergut.
Ajo që nuk shihet nga opinioni publik është puna e gjatë, komplekse dhe profesionale që i paraprin një operacioni të tillë. Pas çdo pasurie të sekuestruar qëndrojnë muaj, e shpesh vite, të tëra pune operative, analiza kriminale, verifikime financiare, inteligjencë operative, bashkëpunim ndërinstitucional, krahasim informacioni, dokumentim provash dhe ndërtim i një mozaiku të plotë kriminal.
Pikërisht këtu fillon forca e vërtetë e kriminalistikës moderne. Nga perspektiva e kriminalistikës heuristike-zbuluese, operacione të tilla janë rezultat i aftësisë për të zbuluar atë që nuk është e dukshme. Kriminalistika heuristike nuk ecën vetëm mbi prova të drejtpërdrejta, por mbi analiza logjike, hipoteza profesionale dhe interpretimin shkencor të indikatorëve kriminalë.
Ajo nuk pyet vetëm se kush e ka kryer veprën penale, por pyet se ku kanë përfunduar përfitimet, kush i administron ato, përmes cilëve mekanizma është tentuar të legalizohet kapitali dhe cilat janë lidhjet që mbajnë funksional rrjetin kriminal. Pikërisht kjo mënyrë e të menduarit e dallon kriminalistin nga vëzhguesi i zakonshëm. Kriminalisti nuk sheh vetëm faktin; ai sheh lidhjet ndërmjet fakteve.
Nuk sheh vetëm paranë; ai sheh historinë që ajo para tregon.
Nga perspektiva e situatologjisë kriminalistike, ky operacion dëshmon rëndësinë e analizës së të gjithë ambientit ku zhvillohet aktiviteti kriminal. Krimi nuk është një akt i izoluar.
Ai zhvillohet brenda një sistemi, shfrytëzon dobësi institucionale, përdor kompani, prona, transaksione, persona të tretë dhe mekanizma ekonomikë për të fshehur origjinën e kapitalit. Situatologjia kriminalistike studion pikërisht këtë realitet kompleks.
Ajo analizon mënyrën se si krijohen kushtet për veprimtarinë kriminale dhe identifikon pikat ku ndërhyrja e shtetit mund të jetë më efektive. Në këtë kuptim, sekuestrimi i pasurisë nuk është vetëm rezultat i një hetimi, por rezultat i një kuptimi të plotë të mënyrës se si funksionon organizata kriminale.
Megjithatë, dimensioni që më bind më shumë për rëndësinë e këtij operacioni është kriminalistika operative. Për mua, kriminalistika operative është truri strategjik i çdo sistemi policor modern.
Ajo nuk ndërton aksione për efekt mediatik, por operacione që prodhojnë rezultate të qëndrueshme juridike dhe operative. Ajo nuk vepron me improvizim, por me planifikim. Nuk mbështetet në rastësi, por në inteligjencë operative.
Nuk godet shpejt për të krijuar përshtypje, por godet në momentin kur organizata kriminale është më e pambrojtur dhe kur provat janë të mjaftueshme për ta mbështetur procesin penal.
Në kriminalistikën operative ekziston një parim që e konsideroj themelor: informacioni nuk ka vlerë nëse nuk analizohet, analiza nuk ka vlerë nëse nuk verifikohet dhe verifikimi nuk ka vlerë nëse nuk shndërrohet në veprim operacional.
Pikërisht kjo filozofi e ndan policinë profesionale nga policia që reagon vetëm pas ngjarjeve.
Kriminalistika operative sheh nesër, jo vetëm sot. Ajo identifikon rrezikun përpara se ai të materializohet dhe ndërton strategji për ta neutralizuar.
Përvoja ndërkombëtare e ka dëshmuar qartë këtë filozofi. Në shumë shtete evropiane, grupet apo organizatat kriminale janë dobësuar jo sepse janë arrestuar vetëm drejtuesit e tyre, por sepse u janë konfiskuar asetet, bizneset, pasuritë e paluajtshme, automjetet, llogaritë bankare dhe çdo burim ekonomik që financonte aktivitetin kriminal. Krimi i organizuar nuk mbijeton pa kapital.
Ai nuk mund të korruptojë, të blejë ndikim, të financojë trafikimin apo të zgjerojë rrjetin pa burime financiare. Prandaj ndjekja e parasë është arma më inteligjente që ka sot Kriminalistika Operative.
Si studiues i kriminalistikës, besoj se operacione të tilla kanë një efekt shumë më të madh sesa vlera monetare e pasurisë së sekuestruar.
Efekti i tyre është psikologjik, strategjik, ekonomik dhe institucional. Ato u japin mesazh strukturave kriminale se shteti nuk ndjek vetëm autorin, por ndjek çdo gjurmë të kapitalit të dyshuar.
U japin besim qytetarëve se institucionet janë në gjendje të zhvillojnë hetime komplekse dhe njëkohësisht forcojnë besueshmërinë e sistemit të drejtësisë.
Në analizën time profesionale, ky operacion dëshmon se kriminalistika bashkëkohore nuk mund të kuptohet pa bashkimin e kriminalistikës heuristike-zbuluese, situatologjisë kriminalistike dhe kriminalistikës operative. Këto nuk janë disiplina të ndara, por hallka të një mekanizmi të vetëm. Heuristika zbulon.
Situatologjia shpjegon. Kriminalistika operative vepron. Kur këto tri shtylla funksionojnë në harmoni, krimi humbet avantazhin e tij më të madh: fshehtësinë.
Unë e shoh këtë operacion si dëshmi se e ardhmja e luftës kundër krimit të organizuar nuk do të fitohet me aksione spontane apo me statistika ditore, por me inteligjencë kriminale, analizë shkencore, profesionalizëm operativ, koordinim institucional dhe ndjekje të pandërprerë të rrjedhës së kapitalit kriminal.
Ky është standardi që duhet të synojë çdo institucion modern i zbatimit të ligjit.
Kriminalisti nuk e mat suksesin me numrin e dyerve të thyera gjatë një bastisjeje, por me numrin e mekanizmave kriminalë që arrin të çmontojë. Paratë janë gjaku i krimit të organizuar; kur shteti ua ndërpret qarkullimin, organizata kriminale fillon të shembet nga brenda.
Si kriminalist dhe studiues i kriminalistikës, besoj se operacione të këtij niveli kanë një rëndësi që shkon shumë përtej shumës së aseteve të sekuestruara.
Vlera e tyre e vërtetë matet me mesazhin që i japin shoqërisë dhe botës së krimit: se shteti është në gjendje të identifikojë, hetojë dhe godasë edhe format më të sofistikuara të kriminalitetit të organizuar. Kur goditet pasuria e dyshuar që buron nga aktiviteti kriminal, goditet burimi që i jep krimit fuqi, ndikim dhe mundësi për t’u zgjeruar.
Një grup apo organizatë kriminale pa burime financiare humbet aftësinë për të financuar veprimtarinë e saj, për të korruptuar, për të rekrutuar njerëz të rinj dhe për të cenuar rendin e sigurinë.
Ky është edhe ndikimi më i madh që një operacion i tillë ka në sigurinë kombëtare. Një shtet është më i sigurt kur grupet kriminale janë më të dobëta, kur ekonomia e ligjshme mbrohet nga kapitali i paligjshëm dhe kur institucionet tregojnë se ligji vepron pa dallim.
Siguria nuk ndërtohet vetëm me uniforma, patrulla apo reagime pas një ngjarjeje; ajo ndërtohet me hetime profesionale, inteligjencë kriminale, analiza të thelluara dhe goditje të mirëplanifikuara ndaj strukturave që kërcënojnë shtetin dhe qytetarët.
Pikërisht për këtë arsye, operacione të tilla janë investim në të ardhmen e Kosovës dhe në forcimin e shtetit ligjor.
Njëkohësisht, këto rezultate ndikojnë fuqishëm edhe në besimin e qytetarëve. Kur qytetari sheh se institucionet punojnë me profesionalizëm, se hetimet nuk ndalen te autorët e dyshuar, por shkojnë deri te zbulimi dhe sekuestrimi i pasurisë së dyshuar, ai fiton më shumë besim te Policia e Kosovës, te prokuroria dhe te sistemi i drejtësisë. Ky besim është themeli mbi të cilin ndërtohet bashkëpunimi ndërmjet qytetarit dhe institucioneve, sepse një qytetar që beson te drejtësia është më i gatshëm të raportojë krimin, të bashkëpunojë me organet e rendit dhe të mbështesë sundimin e ligjit.
Si studiues i kriminalistikës, jam i bindur se e ardhmja e luftës kundër krimit të organizuar nuk do të fitohet vetëm me arrestime, por me hetime të zgjuara, analiza shkencore dhe goditje të vazhdueshme ndaj bazës ekonomike të krimit. Sa më shumë të dobësohen burimet financiare të grupeve kriminale, aq më e fortë bëhet siguria e shtetit, aq më e mbrojtur bëhet shoqëria dhe aq më i madh bëhet besimi i qytetarëve se ligji nuk është vetëm një parim i shkruar, por një realitet që zbatohet çdo ditë.
Për mua, ky është kuptimi i vërtetë i një operacioni të suksesshëm kriminalistik: nuk mjafton të zbulosh krimin, duhet t’ia heqësh edhe fuqinë për t’u rikthyer. Vetëm atëherë shteti fiton autoritet, drejtësia fiton besueshmëri dhe qytetarët fitojnë sigurinë që meritojnë.
“Shteti bëhet i fortë kur krimi humbet pasurinë, qytetari fiton besim dhe ligji dëshmon se është më i fuqishëm se çdo interes kriminal. Ky është triumfi i vërtetë i Kriminalistikës moderne dhe shtetit tonë që mbron pa kompromis sigurinë tonë kombëtare. Me të drejt Xhovani Falkone ka thënë:
Krimi i organizuar nuk bëhet i fuqishëm vetëm nga pasuria që grumbullon, por nga heshtja, frika dhe bindja e gabuar se ai është i paprekshëm.
Përballë tij, shteti nuk fiton me veprime të nxituara, por me profesionalizëm, inteligjencë, hetime të thelluara, integritet dhe zbatim të paanshëm të ligjit.
Çdo rrjet kriminal mund të duket i pathyeshëm për një kohë, por kur institucionet punojnë me vendosmëri, ndjekin provat, godasin burimet financiare dhe bashkëpunojnë pa kompromis, edhe organizatat më të fuqishme fillojnë të shemben.
Fitorja e vërtetë nuk është vetëm arrestimi i individëve, por çmontimi i të gjithë mekanizmit që e mban gjallë krimin e organizuar. Vetëm atëherë qytetarët fitojnë besim, drejtësia fiton autoritet dhe shteti dëshmon se ligji është më i fortë se çdo organizatë kriminale.
