Bette Nesmith Graham ishte një nënë e vetme dhe sekretare që rrezikonte vendin e punës për shkak të gabimeve në makinën elektrike të shkrimit. Zgjidhjen e përgatiti në kuzhinë, ndërsa shishet e para i mbushi me ndihmën e të birit. Kur biznesi nisi të rritej, një gabim tjetër e la pa punë. Por ajo që dukej si humbje u bë kthesa vendimtare drejt krijimit të Liquid Paper.
Në zyrat amerikane të viteve 1950, një shkronjë e gabuar mund të shkatërronte një faqe të tërë.
Nuk ekzistonte butoni “Delete”. Nuk kishte dokument dixhital që mund të korrigjohej brenda një sekonde. Nëse goma e fshirjes linte njollë ose dëmtonte letrën, sekretarja duhej ta shtypte dokumentin nga fillimi.
Për Bette Nesmith Graham, kjo nuk ishte vetëm një bezdi.
Ishte një problem që mund t’i kushtonte punën nga e cila varej ajo dhe djali i saj.
Ironia është se një gabim shtypi vërtet do ta linte pa punë. Por deri atëherë, Graham kishte krijuar në kuzhinën e saj produktin që më vonë do ta kthente në një sipërmarrëse multimilionere.
Ajo nuk ishte kimiste, inxhiniere apo trashëgimtare e një biznesi.
Ishte një sekretare që kishte nevojë të korrigjonte gabimet e veta.
Nëna e vetme përballë një teknologjie të re
Bette Clair McMurry lindi në Dallas të Teksasit, në vitin 1924. E la shkollën në moshën 17-vjeçare, por më vonë përfundoi arsimin ekuivalent dhe u përgatit për punë zyre.
Pas divorcit në vitin 1946, mbeti përgjegjëse për rritjen e djalit të saj, Michael. Në vitin 1951 punonte si sekretare ekzekutive për drejtuesin e Texas Bank and Trust.
Ishte një pozitë e rëndësishme, por edhe e pamëshirshme ndaj gabimeve.
Zyrat po kalonin nga makinat mekanike te makinat elektrike të shkrimit. Pajisjet e reja ishin më të shpejta, por tastet më të ndjeshme dhe shiritat me karbon e bënin më të vështirë korrigjimin e shkronjave të gabuara. Fshirja mund ta njolloste faqen dhe ta detyronte sekretaren ta niste të gjithë dokumentin nga e para.
Graham nuk ishte vetëm sekretare. Në kohën e lirë merrej edhe me pikturë.
Sipas historisë së dokumentuar nga Zyra Amerikane e Patentave dhe Markave Tregtare, ideja i lindi pasi pa artistët duke pikturuar dritaret e bankës për festat. Kur ata gabonin, nuk e fshinin bojën: e mbulonin me një shtresë tjetër.
Graham arsyetoi se e njëjta metodë mund të përdorej edhe mbi letër.
Zgjidhja e përgatitur në kuzhinë
Ajo mori bojë tempera me bazë uji, e përshtati me ngjyrën e letrës së bankës dhe nisi ta vendoste mbi gabimet me një furçë të hollë.
Pasi sipërfaqja thahej, mbi të mund të shkruhej përsëri.
Në fillim e përdori fshehurazi. Por sekretaret e tjera e vunë re se dokumentet e saj nuk kishin më njolla nga goma dhe filluan t’i kërkonin shishe edhe për vete.
Produkti i parë u quajt “Mistake Out” – diçka e ngjashme me “zhdukësi i gabimeve”.
Graham vazhdonte punën në bankë gjatë ditës, ndërsa në mbrëmje eksperimentonte në kuzhinë. Me ndihmën e një shitësi të pajisjeve të zyrës, një mësuesi kimie dhe një punonjësi të industrisë së bojërave, ajo e përmirësoi përzierjen. Djali i saj dhe shokët e tij ndihmonin në mbushjen e shisheve të vogla.
Operacioni nuk dukej si fillimi i një korporate.
Përzierja bëhej me mikser. Shishet mbusheshin me dorë. Por problemi që produkti zgjidhte ishte i pranishëm në pothuajse çdo zyrë ku përdorej makina e shkrimit.
Në vitin 1957, Graham iu drejtua IBM-së, prodhuesit të madh të makinave të shkrimit, me shpresën se kompania do ta tregtonte shpikjen.
IBM nuk e pranoi propozimin.
Ajo vazhdoi vetë.
Gabimi që i kushtoi punën
Kthesa erdhi në vitin 1958.
Një revistë profesionale për punonjësit e zyrave botoi një përshkrim të shkurtër të produktit. Pas publikimit mbërritën qindra kërkesa nga vende të ndryshme të Shteteve të Bashkuara.
General Electric bëri porosinë e parë të madhe: më shumë se 400 shishe në tri ngjyra. Porosia ishte rreth katër herë më e madhe se prodhimi mujor i Grahamit në atë kohë.
Biznesi po bëhej gjithnjë e më i vështirë për t’u mbajtur i ndarë nga puna në bankë.
Pastaj ajo bëri gabimin vendimtar.
Në një letër që po përgatiste për punëdhënësin, Graham shkroi aksidentalisht emrin e kompanisë së saj, në vend të emrit të bankës. Për këtë u pushua nga puna.
Nuk ishte një skenë e sajuar për ta bërë historinë më dramatike. Ngjarja dokumentohet nga Shoqata Historike e Shtetit të Teksasit dhe nga Instituti Lemelson i MIT-it.
Graham kishte humbur rrogën e sigurt me të cilën mbante familjen.
Por largimi nga banka i dha diçka që nuk e kishte pasur më parë: kohën për t’iu kushtuar plotësisht produktit.
Gabimi që e përjashtoi nga bota e sekretareve e shtyu të ndërtonte kompaninë që do t’ua lehtësonte punën miliona sekretareve të tjera.
Rritja nuk erdhi menjëherë
Pushimi nga puna nuk e shndërroi menjëherë Grahamin në sipërmarrëse të suksesshme.
Në vitin 1960, shpenzimet e kompanisë ishin ende më të larta se të ardhurat. Produkti kishte klientë, por biznesi nuk ishte ende i qëndrueshëm.
Në vitin 1962, ajo u martua me Robert Grahamin, një ish-shitës i produkteve ushqimore, i cili u përfshi në kompani dhe ndihmoi në shpërndarjen e produktit në dyqanet e pajisjeve për zyra.
Mes viteve 1963 dhe 1964, prodhimi javor u rrit nga rreth 500 në 5.000 shishe.
Në vitin 1968, kompania shiti një milion shishe dhe u vendos në fabrikën e saj. Emri “Mistake Out” ishte zëvendësuar me “Liquid Paper” – “letër e lëngshme”.
Formula, e përmirësuar përgjatë më shumë se një dekade, u ruajt si sekret tregtar. Në vitin 1968 kompania kishte vetëm tri konkurrente të rëndësishme; deri në vitin 1979 numri i konkurrentëve ishte rritur në 30. Megjithatë, sipas dokumenteve financiare të cituara nga USPTO, pjesa e Liquid Paper në treg u rrit nga 30 për qind më 1971 në 75 për qind më 1979.
Produkti i përgatitur dikur në kuzhinë po prodhohej tashmë në shkallë industriale.
Kompania që nuk i ngjante fabrikave të kohës
Graham nuk u përqendrua vetëm te numri i shisheve.
Selia prej rreth 1.000 metrash katrorë, e ndërtuar në fund të viteve 1960, kishte bibliotekë për punonjësit, qendër për kujdesin ndaj fëmijëve, një union kreditor në pronësi të punonjësve dhe hapësira të qasshme për personat me aftësi të kufizuara.
Kompania gjithashtu ndihmonte punonjësit që dëshironin të vazhdonin shkollimin.
Disa prej këtyre masave ishin të pazakonta për kompanitë amerikane të asaj periudhe. Qasja në objekt për personat me karroca, për shembull, ishte krijuar më shumë se dy dekada përpara miratimit të ligjit të rëndësishëm federal amerikan për personat me aftësi të kufizuara.
Por ndërsa Liquid Paper po fitonte tregun, Graham po humbiste kontrollin mbi kompaninë e saj.
U ndalua të hynte në kompaninë që kishte themeluar
Martesa e saj e dytë përfundoi në vitin 1975.
Pas divorcit, Robert Graham mori drejtimin e bordit. Sipas historikut të USPTO-së dhe Shoqatës Historike të Teksasit, një grup drejtuesish e pengoi themeluesen të hynte në ambientet e kompanisë.
Bordi ndryshoi edhe formulën e Liquid Paper. Ndryshimi rrezikonte mbrojtjen e sekretit tregtar dhe të ardhurat që Bette Graham merrte nga të drejtat mbi produktin.
Në kulmin e suksesit, gruaja që kishte krijuar formulën në kuzhinën e vet po luftonte për të mos u nxjerrë jashtë biznesit të saj.
Ajo ruajti 49 për qind të aksioneve dhe arriti të rimerrte kontrollin, pavarësisht përkeqësimit të shëndetit.
Pastaj e shiti kompaninë te Gillette për 47.5 milionë dollarë.
Burimet e besueshme ndryshojnë pak në datimin e transaksionit: Muzeu Kombëtar i Historisë së Grave dhe disa burime historike e vendosin shitjen në vitin 1979, ndërsa USPTO e daton përfundimin e saj në vitin 1980. Shuma prej 47.5 milionë dollarësh është e njëjtë në këto burime.
Graham vdiq në maj të vitit 1980, më pak se gjashtë muaj pas shitjes së kompanisë.
Një pjesë të pasurisë ua la fondacioneve që kishte krijuar për të mbështetur artin, mirëqenien dhe sipërmarrjen e grave; pjesa tjetër i kaloi djalit të saj, Michael Nesmith, i njohur më vonë si anëtar i grupit “The Monkees”.
Mësimi pas suksesit
Bette Nesmith Graham nuk e parashikoi fundin e makinës së shkrimit dhe as epokën e kompjuterëve.
Ajo thjesht vërejti një problem të përsëritur, në një vend pune ku të gjithë ishin mësuar ta pranonin atë si pjesë të profesionit.
Nuk kishte arsim shkencor, kapital të madh apo mbështetjen e një korporate. Kur IBM nuk e pranoi produktin, vazhdoi vetë. Kur u pushua nga puna, e ktheu biznesin anësor në profesion. Kur u përpoqën ta largonin nga kompania, përdori pronësinë që kishte ruajtur për të rifituar kontrollin.
Historia e saj nuk mëson se çdo pushim nga puna është një mundësi e fshehur. Për Grahamin, humbja e rrogës ishte një rrezik real dhe kompania e saj vazhdoi të humbiste para edhe për disa vjet.
Mësimi është më konkret: risitë e mëdha nuk lindin gjithmonë në laboratorë dhe nuk fillojnë domosdoshmërisht me ide që duken madhështore.
Ndonjëherë ato lindin nga një bezdi e vogël, e përsëritur çdo ditë.
Dhe përparësinë nuk e ka gjithmonë ai që e njeh më mirë teknologjinë, por ai që e kupton më qartë problemin e njeriut që duhet ta përdorë atë.
Bette Nesmith Graham nuk shpiku një mënyrë për të mos gabuar.
Ajo ndërtoi një kompani të jashtëzakonshme duke kuptuar se njerëzit gjithmonë do të kenë nevojë për një mënyrë më të mirë për t’i korrigjuar gabimet.
