Fuqia industriale e Kinës është e vështirë të përmblidhet me shifra. Vendi llogaritet për mbi 30% të prodhimit global të mallrave, më shumë se SHBA, Gjermania, Japonia dhe Koreja e Jugut së bashku. Edhe kjo nënvlerëson frikën në rritje që ngjallin produktet “Made in China” te konkurrentët e huaj dhe qeveritë.
Mallrat kineze janë të lira dhe po bëhen edhe më të lira, sepse firmat janë njëkohësisht shumë efikase dhe të futura në një luftë çmimesh të egër brenda vendit. Pas gati tre vitesh rënie të pandërprerë të çmimeve në daljen nga fabrika, shumë kompani po humbasin para dhe janë të dëshpëruara të shesin jashtë, ku marzhet janë më të majme.
Rritja e eksporteve duket mbresëlënëse në vlerë; në volum është thuajse fantastike. Para pandemisë, një e treta e kontejnerëve të eksporteve globale mbante mallra të montuara, rritura ose përpunuara në Kinë. Sot pjesa e Kinës në kontejnerët e eksporteve ka kaluar 36%, ndonëse ekonomia e saj përbën rreth një të pestën e PBB-së botërore. “Do të vijë një çast kur Kina dhe bota thjesht nuk mund të përthithin më shumë mallra kineze, dhe mendoj se ai çast po afrohet”, paralajmëron një drejtues i biznesit të huaj në Kinë.
Ndërkohë, tregjet më me vlerë brenda Kinës po rrethohen me mure. Rregulla të reja kufizojnë importet e çipave, pajisjeve mjekësore e të tjerave, teksa Partia Komuniste vë sigurinë ekonomike e kombëtare mbi rritjen afatshkurtër. Edhe pse eksportet drejt SHBA kanë rënë, të goditura nga tarifat gjithnjë në lëvizje të Donald Trump, suficiti tregtar total i Kinës është në rrugë për të tejkaluar 1 trilion dollarë këtë vit, me dërgesa rekord drejt Afrikës, Azisë, Europës dhe Amerikës Latine. Nga Brazília në Berlin e Bangkok, politikanët dëgjojnë thirrje për mbrojtjen e industrive vendase nga konkurrenca kineze. Por shumë prej tyre duan njëkohësisht investime kineze për të ndërtuar “industrinë e së ardhmes”, fjala vjen bateritë. Kjo u zbeh vullnetin për t’u përplasur drejtpërdrejt me Pekinin.
Vetë Kina e di se ka shumë fabrika me humbje. Xi Jinping flet hapur për konkurrencë “të çrregullt”, teksa prodhuesit ulin çmimet për të mbijetuar. Qeverisjet vendore janë udhëzuar të mos mbajnë më në këmbë firma të destinuara të falimentojnë. Janë nisur skema për të nxitur kërkesën e brendshme, dhe konsumi është rritur; por prodhimi industrial ka ecur edhe më shpejt, duke ia lënë eksporteve barrën e tepricës. Mbi të gjitha, Xi vijon ta lavdërojë prodhimin si burim fuqie ekonomike e gjeopolitike. Siç thotë një ekonomist kinez, udhëheqësit dhe shumica e qytetarëve besojnë se “përqindja e Kinës në prodhimin global është e përshtatshme” dhe madje mund të rritet. Pas dyerve të mbyllura, drejtuesit partiakë dhe teknokratët po hartojnë planin e radhës pesëvjeçar, 2026–2030. Paraprirjet tregojnë përpjekje të dyfishuara për t’u bërë “superfuqi shkencë-teknologji” dhe fokus te inovacioni “shqetësues” made-in-China për të përballuar “përmbajtjen dhe shtypjen nga Perëndimi i udhëhequr nga SHBA”.
Zyrtarët nuk lëshojnë pe kur liderë europianë e të tjerë shkojnë në Pekin për të kërkuar trajtim më të drejtë për kompanitë e tyre ose riekuilibrim të ekonomisë kineze, sidomos duke vendosur më shumë para në xhepat e konsumatorëve. Përkundrazi, thotë një diplomat perëndimor, pritësit kinezë kombinojnë fjalë mirëkuptimi për “ngacmimet” e Trump me kërcënime hakmarrjeje nëse qeveritë e huaja kufizojnë rrjedhën e mallrave kineze. Kur u kërkohet të ndalin furnizimin me pjesë dronësh që përdoren nga Rusia për të vrarë ukrainas, përgjigjen me mohim. Udhëheqësit e Kinës duken “jashtëzakonisht të trimëruar”: besojnë se po fitojnë beteja të rëndësishme ndaj Trumpit, në mos gjithë luftën tregtare.
Deri në gusht, Sarah Beran ishte diplomate karriere amerikane, specialiste për Kinën. Ajo shqetësohet se si SHBA, ashtu edhe Kina, janë “tepër të vetëbesuara” për luftën tregtare. Kina ka arsye të jetë e kënaqur. Ndryshe nga e kaluara, përfshirë presidencën e parë të Trump, administrata e dytë nuk po kërkon ndryshime strukturore në modelin ekonomik kinez. “Nuk po shihet një përpjekje e bashkërenduar për të trajtuar mbi-kapacitetin apo për të barazuar terrenin për kompanitë amerikane,” thotë ajo. Këtë herë, negociatorët amerikanë fokusohen te “gjërat e rëndësishme për presidentin”: të shesin soja e avionë Boeing dhe të krijojnë një version vetëm-amerikan të TikTok, ndoshta duke licencuar teknologjinë bazë për investitorë në SHBA. Beran, sot në Macro Advisory Partners, vlerëson se Kina u habit kur kufizimi i eksporteve të mineraleve të rralla dhe magnetëve të përhershëm u tregua “jashtë mase i suksesshëm”, duke futur në panik prodhues në mbarë botën. Nga ana tjetër, ajo paralajmëron se veprimet e Pekinit mund t’i shtyjnë vendet të diversifikojnë burimet e inputeve vitale.
Hapi i radhës? Fabrika robotike me inteligjencë artificiale made-in-China. Pekini ndihet i sigurt për levën që ka ndaj SHBA. Ky vetëbesim e vështirëson bashkëpunimin me partnerët tregtarë, por inatçaria e tij ka rrënjë më të thella: sundimtarët e Kinës e pëlqejnë planin për të dominuar lartësitë komanduese të prodhimit global dhe nuk duan ta ndryshojnë. Reformistët brenda vendit ndajnë frikën e të huajve se ky marsh i prodhimit mund të jetë i paqëndrueshëm. Por drejtuesit partiakë e shohin përqafimin nga Trump të politikave industriale “stile kinez”, përfshirë kërkesat e qeverisë për aksione në kompani kryesuese, si vulë miratimi për qasjen e tyre. Po aq, ndihen të justifikuar në obsesionin për vetë-mjaftueshmëri. Mospërfillja e tyre ndaj SHBA është tashmë pothuaj totale, pas përpjekjeve të Trump për t’i mbytur qasjen ndaj teknologjive amerikane, të ndërthurura me fushata për t’u shitur më shumë prej tyre. “Amerika bëri një gabim kolosal,” thotë ekonomisti kinez. “E zgjoi Kinën”, por s’e pengoi të zhvillojë industri që konkurrojnë më të mirat në botë.
Trump erdhi në pushtet me premtimin për një bum prodhimi të paprecedentë. Do të ishte ironike nëse ai ia del. /Përshtatur nga “The Economist”
