Përpara një sërë ekranesh, efektivi i rojës bregdetare suedeze Jan Erik Antonsson tregon në një hartë që e ka në laptop se sa anije të “flotës në hije” të Rusisë ka në zonë.
“Këto simbole të gjelbra janë flota në hije”, thotë ai. Më shumë se një duzinë trekëndëshash të gjelbër që përfaqësojnë anije të flotës në hije shfaqen vetëm përgjatë vijës bregdetare të Suedisë jugore.
Çdo ditë qindra anije të flotës në hije, anije cisterna të vjetra dhe të parregulluara nga e gjithë bota në gjendje të ndryshme riparimi që transportojnë naftë nga Rusia në shtete si Kina dhe India, po lëvizin nëpër një kalim relativisht të ngushtë në Baltik.
Ajo që më parë shpresohej se do të bëhej në fakt një “liqen i NATO-s” pasi Finlanda dhe Suedia t’i bashkoheshin NATO-s, është shndërruar në një fushë beteje për luftën hibride dhe flotën në hije, e cila lëviz nën identitete të ndryshme dhe ndryshon flamuj për të anashkaluar sanksionet ekonomike perëndimore të vendosura ndaj Moskës që nga pushtimi i plotë i Ukrainës.
Disa anije hije kuptohet se shoqërohen nga anije ushtarake ruse, të tjerat kanë aeroplanë që ndjekin rrugën e tyre nga lart për t’u siguruar që ato të arrijnë në destinacionin e tyre të synuar.
Gazeta “The Guardian” pati akses të rrallë në operacionet e rojes bregdetare, duke shoqëruar KBV 003 nga porti i Karlskrona në një patrullim 8-orësh në njërën prej korsive më të ngarkuara të transportit detar në botë.
“Trafiku detar në Baltik është rritur disi me shumicë me të gjithë flotën në hije, por edhe me anijet e NATO-s, anijet e mbrojtjes dhe rojen bregdetare”, thotë kapiteni i anijes, Joakim Hakansson, i cili shton “kështu që ne përpiqemi të shkojmë larg dhe të tregojmë se jemi këtu.”
Në ngushticën Bornholm, ku trafiku detar është i ndarë si një autostradë, anijet e flotës në hije kalojnë më pak se 10 milje detare larg bregdetit të Suedisë. Në afërsi të arkipelagut shkëmbor Blekinge, ka dy.
Më vonë, roja bregdetare ndjek një të tillë, një cisternë nafte aktualisht me flamur në Maltë, e cila sipas të dhënave detare online në dy vitet e fundit ka mbajtur flamurin edhe në Ishujt Marshall me një emër tjetër. Për sa kohë që anijet janë në zonën ekonomike të një vendi, në krahasim me detin e tij më të vogël territorial, maksimumi 12 milje detare në det të hapur, arsyet për ndërhyrje janë jashtëzakonisht të kufizuara, por që nga korriku, roja bregdetare lejohet të kontaktojë anijen për të kërkuar informacion në lidhje me anijen dhe sigurimin e saj.
Një anëtar i ekuipazhit në cisternën e naftës thotë në radio se porti i saj i fundit i ndalimit ishte Primorsk, Rusi, dhe se ajo po transporton pak më pak se 30,000 ton metrikë naftë. Ndalesa e saj e radhës, thotë ai, është Aliaga në Turqi. Destinacioni i saj përfundimtar është i pamundur të dihet, por roja bregdetare suedeze është e sigurt se kjo anije është pjesë e flotës në hije ruse.
Thirrja në radio është pjesë e një plani të ri qeveritar që synon shtrëngimin e kontrolleve mbi flotën në hije për shkak të frikës nga një derdhje serioze nafte. Anijet nuk kanë detyrim të përgjigjen, por deri më tani roja bregdetare thotë se anijet kanë qenë bashkëpunuese.
“Ka qindra anije në hije që lëvizin në Baltik gjatë gjithë kohës. Dhe është shumë për detin tonë të vogël këtu”, thotë Hakansson.
“Ne shohim anije që nuk janë parë kurrë më parë në Baltik, të cilat i hasim tani”.
Ata duhet të ndërtojnë një pamje se sa të përshtatshme janë anijet për lundrim, thotë ai, “sepse nëse do të kishte një aksident nafte me këto anije, do të kishte një katastrofë nafte në Baltik”.
Siguria në Baltik ka ndryshuar në mënyrë dramatike që nga pushtimi në shkallë të plotë i Ukrainës nga Rusia në vitin 2022, thotë Hakansson. Përveç flotës në hije në rritje, ka shqetësime në rritje në sistemet e navigimit satelitor, siç është GPS, dhe autoritetet baltike duhet të mbajnë një sy të kujdesshëm edhe mbi infrastrukturën nënujore. Në rast të një derdhjeje nafte, roja bregdetare do të jetë përgjegjëse për reagimin ndaj emergjencave dhe pastrimin. Ekziston gjithashtu një kërcënim fizik në rritje nga ushtria ruse, pasi prania e saj është “rritur” në Baltik, thotë Hakansson.
Hakansson has gjithashtu anije që dyshon fuqimisht se janë spiunazhi. “Më parë kishin këto anije kërkimore për spiunazh. Kohët e fundit ata kanë përdorur anije mallrash për të kryer këto operacione”, pohon ai.
Por, nëse nuk ka prova për një krim mjedisor, një krim në peshkim ose ndonjë krim në trafikun detar, aftësia e rojes bregdetare suedeze për të vepruar ndaj kërcënimeve të tilla është jashtëzakonisht e kufizuar. Sipas rregullave të Organizatës Ndërkombëtare Detare, agjencisë së OKB-së që merret me sigurinë dhe mbrojtjen e transportit detar, “flota në hije lejohet të lëvizë lirisht në të gjithë Baltikun”, thotë Jonatan Tholin, një menaxher hetimi paraprak për rojen bregdetare suedeze.
Ligji kombëtar mund të zbatohet vetëm në ujërat territoriale të një vendi, ndërsa në zonën më të gjerë ekonomike të vendit ka rëndësi legjislacioni i vendit ku lundron flamuri.
Problemet e shkaktuara nga flota në hije ilustrohen nga Eagle S, një cisternë nafte e dyshuar për dëmtimin e pesë kabllove nëndetëse duke tërhequr spirancën e saj midis Finlandës dhe Estonisë në dhjetor 2024. Autoritetet finlandeze ngritën akuza kundër anëtarëve të ekuipazhit, duke argumentuar se megjithëse masat u kryen jashtë Finlandës, efektet e krimit u materializuan në Finlandë, që do të thotë se ajo bie nën juridiksionin e saj. Anëtarët e ekuipazhit i mohojnë akuzat.
Megjithatë, Tholin beson se rreziku më i madh i flotës në hije janë anijet e saj të pasiguruara, të cilat në rast të një derdhjeje nafte mund të kenë kosto të mëdha financiare dhe mjedisore. “Kjo do të thotë se do të jetë taksapaguesi, shteti, ai që do të paguajë”, thotë ai. /The Guardian/
