Vëzhguesit më me përvojë të politikës së jashtme në kryeqytetin e SHBA-së janë mësuar prej kohësh të mos bëjnë kurrë parashikime publike. Kjo pasi bota është shumë e pasigurt dhe rreziqet për imazhin janë të larta. Megjithatë, ata që hartojnë politikat janë të detyruar të bëjnë vlerësime për të informuar vendimet e tyre.
Ndërsa presidenti Donald Trump dhe këshilltarët e tij po vlerësojnë lëvizjet e ardhshme të Ajatollah Ali Khameneit përballë armatës masive në Lindjen e Mesme, ja cilat janë 10 parashikimet e mia mbi atë që mund të ngjasë:
1. Khamenei nuk do të ofrojë një marrëveshje të mirë në minutën e fundit (probabilitet i lartë)
Fuqia e regjimit iranian ka rënë ndjeshëm gjatë vitit të fundit, pas operacioneve të suksesshme të Izraelit në Liban dhe rënies së regjimit të Asadit në Siri. Gjithsesi, unë nuk shoh asnjë provë që regjimi është i aftë të ofrojë lëshimin kryesor: zero pasurim të uraniumit.
Teherani e ka përdorur historikisht diplomacinë vetëm si taktikë vonuese për të shmangur presionin, pa bërë kompromise të vërteta mbi arsenalin e tij bërthamor apo rrjetin e përfaqësuesve terroristë, edhe nëse Trump do të ofronte lehtësim të plotë të sanksioneve.
2. Trump s’do të pranojë një marrëveshje të dobët të minutës së fundit (probabilitet mesatar)
Në mandatin e tij të parë, Trump tregoi fleksibilitet, por tani situata ka ndryshuar rrënjësisht. Përvoja negative me vonesat iraniane dhe mjedisi i ri strategjik e bëjnë atë më pak të prirur për të pranuar premtime boshe. Edhe pse ai dëshiron të shmangë luftën dhe ka sinjalizuar herë pas here se mund të lejojë një nivel minimal pasurimi të brendshëm, presioni për të mos u dukur “i dobët si Obama” do ta shtyjë drejt një qëndrimi më të prerë.
3. Nëse Trump do të shfaqet i gatshëm për një marrëveshje të dobët, Netanyahu do ta parandalojë duke e goditur Iranin (probabilitet i lartë)
Izraeli ka treguar se mund të ndryshojë rrjedhën e politikës amerikane përmes veprimeve të njëanshme. Nëse Benjamin Netanyahu percepton se SHBA po shkon drejt një marrëveshjeje që nuk e eliminon kërcënimin ekzistencial, ai do të urdhërojë sulme izraelite.
Kjo do ta detyronte Trumpin të ndërhynte ushtarakisht për të mbështetur aleatin e tij, duke e bërë të pavlefshme çdo negociatë. Për Netanyahun, kjo është edhe një lëvizje mbijetese politike në një vit zgjedhor.
4. Trump do të paraqitet me 3 opsione strategjike: “Zbato”, “Degrado” ose “Hiq” (probabilitet i lartë)
Pentagoni do të propozojë tri paketa sulmi. “Zbatimi” fokusohet te forcat e sigurisë si IRGC që shtypin protestat. “Degradimi” synon shkatërrimin e infrastrukturës bërthamore dhe
bazave të raketave me rreze të gjatë. “Heqja” është opsioni më ekstrem që synon rrëzimin e udhëheqjes politike dhe ushtarake. Trump pritet të kërkojë një qasje “à la carte”, duke kombinuar elementë nga të tria opsionet sipas reagimit të Teheranit.
5. Trump do të zgjedhë opsionin e parë, “Zbatimin” (probabilitet i ulët)
Trump është peng i “vijave të kuqe” që ka vizatuar publikisht. Ai ka premtuar mbështetje për protestuesit iranianë, dhe tërheqja pa asnjë veprim do të konsiderohej një dështim i turpshëm. Por duke njohur dëshirën e tij për të shmangur luftërat e gjata “të pafundme”, ai ka të ngjarë të zgjedhë sulmet më të kufizuara që ndëshkojnë regjimin për dhunën e brendshme, duke shpresuar se kjo do të mjaftojë për të shmangur një konflikt të plotë.
6. Khamenei do të urdhërojë një përgjigje simbolike (probabilitet mesatar)
Teherani kërkon zakonisht përgjigje simetrike që lejojnë “shpëtimin e fytyrës”. Nëse sulmet amerikane janë të kufizuara, Irani mund të godasë një bazë boshe ose të kryejë sulme kibernetike për të pretenduar fitoren pa provokuar shkatërrimin total.
Por, duke parë vendimet irracionale të viteve të fundit, ekziston rreziku që udhëheqësit iranianë të mbivlerësojnë forcën e tyre dhe të tentojnë një kundërpërgjigje që e kalon cakun.
7. Nëse Khamenei bën llogaritje të gabuara, Trump do të përshkallëzojë veprimet në “Degradim” (probabilitet i lartë)
Çdo sulm iranian që shkakton viktima amerikane do ta detyrojë Trumpin të godasë me të gjithë forcën e armatës së tij. Ai do të kalonte menjëherë te fushata për eliminimin e aftësive bërthamore dhe raketore të Iranit. Megjithatë, edhe në këtë fazë, Trump do të kërkonte një rrugëdalje të shpejtë diplomatike, duke kërkuar takime të drejtpërdrejta si kusht për ndalimin e bombardimeve.
8. Populli iranian do të ngrihet përsëri pas sulmeve amerikane (probabilitet mesatar)
Guximi i popullit iranian është nënvlerësuar shpesh nga analistët perëndimorë. Prania e forcave amerikane dhe goditja e simboleve të shtypjes do të shërbenin si një thirrje për veprim. Iranianët kanë treguar se janë të gatshëm të rrezikojnë gjithçka për liri, dhe një sulm i jashtëm ndaj forcave të IRGC-së mund të jetë pikërisht shkëndija që i kthen protestat në një revolucion të pandalshëm.
9. Nëse shpërthejnë protesta të gjera, regjimi do të vrasë sërish në masë (probabilitet i lartë)
Për teokracinë iraniane, protestat nuk janë thjesht trazira, por një kërcënim ekzistencial. Ajo e ka dëshmuar se s’ka asnjë pengesë morale për të përdorur forcën vdekjeprurëse kundër civilëve të tyre. Nëse regjimi ndjen se po humb kontrollin, masakra e radhës mund të jetë më e përgjakshmja në historinë moderne të Iranit, me dhjetëra mijëra viktima në tentativë për të ruajtur pushtetin.
10. Nëse protestuesit masakrohen, Trump do të përshkallëzojë aksionin drejt opsionit “Heq” (probabilitet i lartë)
Ky është momenti përcaktues për trashëgiminë e Trump. Ai nuk mund të lejojë që “vija e tij e kuqe” të shkelet në mënyrë kaq brutale për herë të dytë pa e shkatërruar besueshmërinë e SHBA-së si një superfuqi. Në këtë skenar, lufta bëhet totale. SHBA-ja do të shënjestronte paralizimin e plotë të komandës iraniane dhe eliminimin e udhëheqjes, duke hapur një dritare mundësie për një ndryshim rrënjësor të regjimit.
Ky konflikt mund të shkatërrojë modelet ekonomike në rajon, veçanërisht nëse Irani godet qendrat financiare si Dubai apo infrastrukturën e naftës në Arabinë Saudite. Rezultati politik mbetet i paqartë: nga një “IRGC-istan” ushtarak te një luftë civile e gjatë. Historia na kujton se rezultati i luftërave të tilla përputhet rrallë me parashikimet fillestare.
