Shumë raste të dhimbjes së shpinës nuk lidhen me dëmtime serioze, por me mungesë lëvizjeje, frikë nga aktiviteti dhe trajtime të gabuara. Edukimi dhe ushtrimet e drejtuara konsiderohen mënyra më efektive për shërim afatgjatë
Blend Bytyqi, fizioterapist
Active Physiotherapy – Fizioterapi profesionale në Prishtinë
📞 +383 45 570 220
Dhimbja e shpinës është një nga arsyet më të shpeshta pse njerëzit kërkojnë ndihmë mjekësore. Nëse e lexoni këtë artikull, ka shumë gjasa që ose ju, ose dikush i afërt me ju e ka përjetuar këtë problem.
Statistikat globale janë të qarta: deri në 80% e njerëzve do të përjetojnë dhimbje të shpinës të paktën një herë gjatë jetës (Hartvigsen et al., 2018).
Por ajo që është më shqetësuese nuk është vetëm fakti që dhimbja është e zakonshme.
Problemi i vërtetë është se:
▪ shumë njerëz nuk marrin trajtimin e duhur
▪ shumë trajtime fokusohen në gjëra që nuk janë shkaku real
▪ shumë pacientë mbeten me dhimbje kronike që mund të ishin parandaluar
Ky artikull do t’ju shpjegojë në mënyrë të thjeshtë, të bazuar në shkencë, pse ndodh dhimbja e shpinës dhe çfarë funksionon realisht për trajtim afatgjatë.
Çfarë është dhimbja e shpinës?
Dhimbja e shpinës është çdo dhimbje që shfaqet në pjesën e poshtme të shpinës, zakonisht midis brinjëve të fundit dhe pjesës së sipërme të vitheve.
Ajo mund të jetë:
▪ akute (zgjat disa ditë deri në disa javë)
▪ subakute (6–12 javë)
▪ kronike (më shumë se 3 muaj)
Sipas studimit më të madh global mbi këtë temë, dhimbja e shpinës është shkaku numër një i paaftësisë në botë (Global Burden of Disease Study, 2021). Kjo do të thotë se më shumë njerëz humbin funksionin normal për shkak të dhimbjes së shpinës sesa për shkak të çdo problemi tjetër muskuloskeletor.
Miti më i madh: “Disku më ka dalë, prandaj kam dhimbje”
Kjo është një nga gjërat që dëgjoj më shpesh si fizioterapist. Pacienti vjen me MRI dhe thotë:
“Doktor, disku më ka dalë. Kjo është arsyeja pse kam dhimbje.”
Por shkenca moderne tregon diçka shumë interesante: shumë njerëz që nuk kanë asnjë dhimbje kanë hernie diskale në MRI.
Sipas një studimi të madh sistematik (Brinjikji et al., 2015), tek njerëzit pa dhimbje:
▪ 30% e 20-vjeçarëve kanë degjenerim diskal
▪ 50% e 40-vjeçarëve
▪ 80% e 60-vjeçarëve
Dhe shumë prej tyre nuk kanë asnjë simptomë. Kjo do të thotë se MRI nuk tregon gjithmonë shkakun e dhimbjes dhe se dhimbja është më komplekse sesa vetëm struktura.
Shkaqet reale të dhimbjes së shpinës
Në shumicën e rasteve, dhimbja e shpinës nuk vjen nga një dëmtim serioz. Ajo vjen nga një kombinim faktorësh.
1. Dobësia dhe mungesa e aktivitetit fizik
Muskujt e shpinës dhe trungut janë përgjegjës për stabilitetin e shtyllës kurrizore. Kur ata janë të dobët:
▪ shtylla kurrizore ngarkohet më shumë
▪ sistemi nervor bëhet më sensitiv ndaj dhimbjes
Studimet tregojnë se njerëzit me aktivitet fizik të ulët kanë rrezik më të lartë për dhimbje kronike të shpinës (Steffens et al., 2016).
2. Frika nga lëvizja
Shumë pacientë kanë dëgjuar: “Mos u përkul”, “Mos ngrit pesha”, “Ke disk të dalë”.
Kjo krijon frikë. Dhe frika ndryshon mënyrën si sistemi nervor përpunon dhimbjen. Ky fenomen quhet kinesiophobia dhe është një nga faktorët më të fortë që parashikon dhimbje kronike (Vlaeyen & Linton, 2000).
3. Stresi dhe sistemi nervor
Dhimbja nuk është vetëm mekanike; ajo është një proces neurologjik. Stresi, ankthi dhe lodhja mund të rrisin ndjeshmërinë e sistemit nervor. Kjo quhet sensitizim qendror dhe shpjegon pse dhimbja ndonjëherë vazhdon edhe pasi indet janë shëruar.
4. Qëndrimi i gjatë ulur – por jo për arsyen që mendoni
Shumë njerëz besojnë se qëndrimi ulur dëmton disqet. Por problemi kryesor nuk është ulja vetë, por mungesa e lëvizjes për periudha të gjata. Trupi është krijuar për lëvizje, jo për të qëndruar në një pozicion për orë të tëra.
Çfarë funksionon realisht për trajtim?
Bazuar në udhëzimet më të mëdha ndërkombëtare, trajtimi më efektiv nuk është pushimi. Është lëvizja.
Sipas udhëzimeve të Lancet dhe NICE, trajtimi më efektiv përfshin:
▪ edukimin e pacientit
▪ ushtrimet e individualizuara
▪ rikthimin gradual në aktivitet normal
Çfarë nuk funksionon mirë afatgjatë
Shumë trajtime japin vetëm lehtësim të përkohshëm:
▪ masazhi
▪ injeksionet
▪ terapitë pasive
▪ pushimi i zgjatur
Ato mund të ndihmojnë përkohësisht, por nuk zgjidhin shkakun, sepse nuk e bëjnë trupin më të fortë.
Ushtrimet janë trajtimi më efektiv
Një meta-analizë e madhe tregoi se ushtrimet:
▪ reduktojnë dhimbjen
▪ përmirësojnë funksionin
▪ ulin rrezikun e rikthimit të dhimbjes
Ushtrimet ndihmojnë sepse:
▪ forcojnë muskujt
▪ përmirësojnë kontrollin e lëvizjes
▪ ulin sensitivitetin e sistemit nervor
A duhet të bëni MRI për dhimbje mesi?
Në shumicën e rasteve jo. MRI rekomandohet vetëm nëse ka shenja serioze si:
▪ dobësi progresive
▪ humbje e kontrollit të urinës
▪ trauma serioze
▪ dyshim për infeksion ose tumor
Përndryshe, MRI shpesh nuk ndryshon trajtimin (NICE Guidelines, 2020).
Mesazhi më i rëndësishëm
Dhimbja e shpinës nuk do të thotë se jeni të dëmtuar përgjithmonë. Në shumicën e rasteve, trupi është i fortë dhe mund të rikuperohet plotësisht. Me trajtimin e duhur, edukimin dhe ushtrimet, shumica e pacientëve mund të rikthehen në aktivitet normal pa dhimbje, veçanërisht kur trajtimi bazohet në qasje moderne për dhimbjen e shpinës.
Rreth autorit
Blend Bytyqi është fizioterapist në Prishtinë dhe themelues i Active Physiotherapy, ku trajton pacientë me dhimbje të shpinës, qafës dhe probleme të tjera muskuloskeletore duke përdorur qasje moderne të bazuara në evidencë dhe ushtrime terapeutike.
“Active Physiotherapy” ndodhet në Prishtinë dhe ndihmon pacientët të rikthehen në aktivitet normal përmes trajtimit të individualizuar dhe edukimit.
