Presidenti turk Rexhep Tajip Erdogan është një nga lojtarët kryesorë në ndërtimin e Sirisë së re. Turqia nuk i kontrollon drejtpërdrejt rebelët islamikë të Hayat Tahrir al-sham (Hts), të cilët pushtuan Damaskun në dymbëdhjetë ditë, por ka ndikim të konsiderueshëm mbi ta.
“Turqit janë miqtë më të ngushtë të popullit tonë” – tha dje lideri i Hts, Abu Muhammad al Jolani për Al Jazeera. Ne përfitojmë nga përvoja e tyre dhe jemi të sigurt se ata do të jenë pranë nesh edhe në të ardhmen”.
Këtë moment Ankaraja e ka pritur prej kohësh. Për 13 vjet ajo ka kundërshtuar me vendosmëri Bashar Asadin, duke mbështetur një numër grupesh opozitare dhe duke pritur 3.2 milionë refugjatë sirianë.
Tani, megjithatë, ai duhet të dijë të menaxhojë marrëdhënien me al Jolanin, duke balancuar interesa të ndryshme. Të gjithë kanë nevojë për tjetrin, të paktën në këtë fazë. Është e vërtetë që lideri i Hts ka fituar autonominë e tij, i përforcuar nga fitorja, por kërkon edhe stabilitet dhe për këtë duhet të lëmojë cepat. Roli i Turqisë është vendimtar në këtë.
Erdogan, nga ana e tij, ka çdo interes për të mbështetur qeverinë e përkohshme dhe për të vazhduar luftën kundër terrorizmit, me qëllim kthimin e refugjatëve në Siri: “Kthimi i sirianëve në shtëpitë, kampet, të afërmit dhe vendet e tyre të punës, sapo ka filluar. Është fillimi, hap pas hapi, por procesi tashmë ka nisur”, deklaroi dje kreu turk.
Por rruga drejt stabilitetit nuk është aspak pa pengesa. Para së gjithash, fati i kurdëve, grupi i dytë etnik më i madh në vend, të cilët kryesisht banojnë në veri-lindje të vendit, ku Forcat Demokratike Siriane mbështeten nga 900 ushtarë amerikanë, një prani që nuk u mirëprit kurrë nga Ankaraja. Ditët e fundit, Sekretari Amerikan i Shtetit Antony Blinken ka arritur me sukses të ushtrojë presion ndaj Erdoganit, të cilin e takoi personalisht, për të reduktuar sulmet e rebelëve proturkë të Ushtrisë Kombëtare Siriane (SNA) në qytetet e Sirisë Veri-Lindore , i kontrolluar më parë nga forcat kurde. Të dëbuar nga Tall Rifaat të dielën më 8 dhjetor dhe nga Manbij të nesërmen, luftëtarët kurdë tani rrezikojnë të dëbohen nga Kobane, një qytet simbol i rezistencës kurde, i njohur për betejën historike kundër Shtetit Islamik në 2014-2015, e cila shënoi një fitore të rëndësishme për forcat kurde të mbështetura nga koalicioni ndërkombëtar.
SNA bëri kërdi në qytetet e pushtuara me plaçkitje, ekzekutime në terren dhe tortura. Një skenar që sigurisht alarmon shumë Uashingtonin. Në këtë drejtim është interesant qëndrimi i shprehur nga qarqet republikane amerikane. Në përmbledhje: ata favorizojnë krijimin e një zone të çmilitarizuar që ruan sigurinë në kufijtë jugorë të Turqisë, por kundërshtojnë çdo sulm kundër Kurdistanit.
Pentagoni, nga ana tjetër, këmbëngul në rrezikun që përfaqëson Shteti Islamik: një kërcënim që mund të rritet nëse bastioni i përfaqësuar nga kurdët i mbështetur, me bastisje, nga Shtetet e Bashkuara do të zhdukej. Megjithatë, hyrja e radhës e Donald Trump në Shtëpinë e Bardhë rëndon shumë mbi këto dinamika, pasi ai deklaron hapur dëshirën e tij për të “qëndruar larg” krizës, e cila do të çonte në mundësinë e një urdhri tërheqjeje për ushtrinë amerikane. Një hipotezë që do t’i hapte rrugën një prej ëndrrave të Erdoganit: eliminimi i YPG-së, që për Ankaranë është simotra e PKK-së.
Pastaj është çështja e bazave ushtarake. Rusia do të kishte dashur të ruante të sajën, veçanërisht atë detare në Tartous dhe atë ajrore në Khmeimim pranë qytetit port të Latakias. Por në të njëjtën kohë ka shenja të një evakuimi. Për më tepër, flotilja e Marinës Ruse u nis ditë më parë. Ankaraja ndjek dosjen e gatshme, ashtu siç bëri në Libi, Irak dhe Katar. Kjo do t’i lejonte Erdoganit të rriste ndikimin e tij në shtrirjen e detit midis Sirisë dhe Republikës Turke të Qipros Veriore, e pushtuar nga Ankaraja që nga viti 1974. Për atë se çfarë të ardhme shpreson Turqia për Sirinë, hipoteza më interesante është ajo e ekspozuar dje në Washington Post nga Asli Aydintasbas, ish-gazetare turke dhe tani studiuese në Këshillin Evropian për Marrëdhëniet me Jashtë: “Kur pyeta zyrtarët turq se çfarë donin për Damaskun – shkroi ajo – përgjigja ishte një qeveri kujdestare gjithëpërfshirëse që përfaqëson grupe opozitare dhe komunitete të ndryshme. Dhe pastaj? “Zgjedhjet”. Ndërsa Ankaraja duket se mbështet pragmatizmin e HTS-së, ajo pranon se rrënjët e saj militante islamike e bëjnë atë të papërshtatshëm për qeverisje afatgjatë”. “Corriere Della Sera”
