Një lumë që i ndan ujërat në dy drejtime, duke i dërguar drejt dy deteve të ndryshme. Ky fenomen i rrallë, që ndodhet në Kosovë, është njohur për dekada si një nga pasuritë më të veçanta natyrore të vendit.
Por pas kësaj historie të jashtëzakonshme qëndron një shqetësim serioz: a është duke e humbur Kosova një nga fenomenet e saj më të rralla hidrologjike?
Bëhet fjalë për Bifurkacionin e Lumit Nerodime, në komunën e Ferizajt, ku ujërat historikisht ndaheshin në dy degë, njëra drejt Detit të Zi dhe tjetra drejt Detit Egje.
Megjithatë, dokumentet zyrtare kanë evidentuar probleme serioze në funksionimin e këtij fenomeni.
Nga mrekulli natyrore në fenomen të rrezikuar
Sipas raportit të Ministrisë së Mjedisit për gjendjen e natyrës gjatë periudhës 2018–2021, Bifurkacioni i Nerodimes nuk ishte funksional.
Në dokument përmenden pengesat në shtratin e lumit, mbeturinat dhe shfrytëzimi i pakontrolluar i ujit si faktorë që kishin ndikuar në gjendjen e tij.
Këto konstatime ngrenë pyetje për mënyrën se si është mbrojtur ndër vite një monument natyror me rëndësi të veçantë.
Një lumë, dy dete – çfarë e bën kaq të veçantë?
Fenomeni i Nerodimes lidhet me ndarjen e ujërave drejt dy pellgjeve të mëdha detare.
Njëra degë lidhet me Lepencin dhe Vardarin, përmes të cilëve ujërat arrijnë në Detin Egje.
Dega tjetër lidhet me Sitnicën, Ibrin, Moravën dhe Danubin, duke përfunduar në Detin e Zi.
Kjo karakteristikë e ka bërë Bifurkacionin një nga monumentet më interesante për studimin e hidrologjisë dhe trashëgimisë natyrore të Kosovës.
Kush është përgjegjës për mbrojtjen e tij?
Gjendja e dokumentuar e Bifurkacionit ngre çështjen e përgjegjësisë institucionale.
A janë ndërmarrë masa për largimin e pengesave nga shtrati i lumit? A është kontrolluar shfrytëzimi i ujërave? A ekziston një plan për ruajtjen dhe rikthimin e funksionimit të fenomenit?
Këto janë pyetje që kërkojnë përgjigje nga institucionet përgjegjëse për mbrojtjen e natyrës dhe administrimin e ujërave.
A është rikthyer funksionimi i Bifurkacionit?
Raporti zyrtar për periudhën 2018–2021 paraqet një gjendje shqetësuese, por nuk mjafton për të përcaktuar situatën aktuale në tetor të vitit 2026.
Për të konstatuar nëse fenomeni është rikthyer në funksion, nevojiten të dhëna të përditësuara nga institucionet dhe verifikim në terren.
Bifurkacioni i Nerodimes nuk është vetëm një atraksion turistik. Ai përfaqëson një pjesë të rëndësishme të trashëgimisë natyrore të Kosovës.
Pyetja që mbetet është nëse ky fenomen do të ruhet për brezat e ardhshëm apo do të kujtohet vetëm përmes fotografive dhe dokumenteve historike.
