Ish-diplomati serb Zoran Millivojeviq ka deklaruar për portalin serb “Kosovoonline” se pas heqjes së masave të Bashkimit Evropian ndaj Kosovës, janë krijuar kushtet formale për vazhdimin e procesit të afrimit me BE-në dhe për rifillimin e negociatave mes Brukselit dhe Prishtinës. Megjithatë, sipas tij, zhvillimi i mëtejmë i këtij procesi varet thelbësisht nga një faktor kyç: zhbllokimi i dialogut ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, i cili aktualisht mbetet në ngërç të thellë politik.
Millivojeviq thekson se, në aspektin procedural, Komisioni Evropian tashmë ka krijuar bazën për vazhdimin e procesit të integrimit përmes Marrëveshjes së Stabilizim-Asociimit me Kosovën, duke anashkaluar faktin që pesë vende anëtare të BE-së nuk e njohin pavarësinë e saj. Megjithatë, ai nënvizon se pengesa të tjera serioze mbeten, veçanërisht në planin e brendshëm politik. Bllokadat institucionale të vitit të kaluar dhe pasiguria rreth zgjedhjes së presidentit të ri, sipas tij, vënë në pikëpyetje funksionimin normal të sistemit politik dhe mund të ndikojnë drejtpërdrejt në hapjen e negociatave.
Një element i rëndësishëm në këtë proces është edhe i ashtuquajturi “pyetësor” i BE-së, i cili përbën një fazë të domosdoshme para fillimit të negociatave dhe përfshin një analizë të thellë të strukturës politike dhe institucionale të vendit kandidat. Sipas Millivojeviqit, ky mbetet një hap kyç procedural drejt integrimit.
Në planin politik, ai vlerëson se qëndrimet e Serbisë dhe Kosovës janë diametralisht të kundërta. Serbia këmbëngul se nuk mund të ketë përparim në dialog pa zbatimin e Marrëveshjes së Brukselit të vitit 2013, konkretisht pa krijimin e Asociacionit të Komunave me Shumicë Serbe. Nga ana tjetër, ai pohon se “qeveria aktuale në Prishtinë, e udhëhequr nga Lëvizja Vetëvendosje, nuk është e gatshme ta përmbushë këtë obligim, duke e bërë kështu edhe më të vështirë rifillimin e negociatave”.
Millivojeviq shton se Bashkimi Evropian kërkon që statuti i Asociacionit të shqyrtohet nga Gjykata Kushtetuese e Kosovës, si një nga kushtet për anëtarësim në Këshillin e Evropës dhe për zhbllokimin e dialogut. Megjithatë, ai shpreh skepticizëm për arritjen e një përparimi konkret, duke përmendur mungesën e vullnetit politik në Prishtinë për t’u angazhuar në këtë drejtim.
Në të njëjtën kohë, ai vëren një prirje të BE-së për të përshpejtuar procesin e integrimit të Kosovës për arsye gjeopolitike, në funksion të zhvillimeve më të gjera në Evropën Lindore, përfshirë Ukrainën dhe Moldavinë. Sipas tij, ekziston një rrymë e fortë brenda BE-së, e udhëhequr nga Gjermania dhe e mbështetur nga vende të tjera, që synon ta shtyjë përpara Kosovën në një afat të shkurtër, si në drejtim të Këshillit të Evropës ashtu edhe të integrimeve evropiane.
Në këtë kontekst, ai argumenton se udhëheqja aktuale në Prishtinë po përpiqet të pozicionohet më afër Brukselit duke bërë lëshime dhe duke u përshtatur me kërkesat e tij, me qëllim që çështja e Kosovës të mbetet në agjendën ndërkombëtare. Megjithatë, sipas tij, “Kosova aktualisht mbetet në plan të dytë në arenën ndërkombëtare, për shkak të mungesës së një angazhimi më të fortë nga Shtetet e Bashkuara”.
Në fund, Millivojeviq kritikon edhe qasjen e Bashkimit Evropian, duke e cilësuar atë si “të njëanshme”. Ai përmend përfaqësues të politikës së jashtme evropiane, për të cilët thotë se e trajtojnë Kosovën si shtet të mirëqenë, gjë që sipas tij e vështirëson zhvillimin e një dialogu të balancuar dhe substancial. Në këto rrethana, ai përfundon se mungesa e kushteve për vazhdimin e dialogut dhe dallimet e thella politike mbeten pengesat kryesore për avancimin e procesit.
