Shkruan Ismet Haziri
Ballkani nuk ka dalë kurrë plotësisht nga historia e vet, por zhvillimet e fundit tregojnë se ai po hyn në një fazë të re të rivalitetit të heshtur gjeopolitik. Biseda e fundit mes Aleksandar Vučić dhe Vladimir Putin, si dhe deklaratat e Recep Tayyip Erdoğan për shqiptarët, nuk janë episode të izoluara, por pjesë e një konfigurimi më të gjerë ndikimi në rajon.
Serbia vazhdon të luajë një lojë të balancuar mes Perëndimit dhe Lindjes, duke ruajtur lidhje të forta me Moskën si një levë strategjike. Për Kremlinin, Ballkani mbetet një hapësirë ku mund të projektojë ndikim dhe të sfidojë arkitekturën euroatlantike; për Beogradin, kjo marrëdhënie është instrument për të forcuar pozicionin e vet politik dhe negociues. Në këtë raport, historia shërben si justifikim, por interesi është thelbi.
Në anën tjetër, Turqia po e artikulon gjithnjë e më qartë rolin e saj në rajon. Qasja e Recep Tayyip Erdoğan ndaj shqiptarëve duhet lexuar si pjesë e një strategjie më të gjerë që ndërthur trashëgiminë historike me interesat ekonomike dhe ndikimin politik. Kjo nuk është thjesht retorikë simbolike, por përpjekje për të ndërtuar prani afatgjatë në një hapësirë që historikisht ka qenë e ndjeshme ndaj ndikimeve të jashtme.
Pikërisht këtu lind sfida për botën shqiptare. Përballë këtyre zhvillimeve, reagimi nuk mund të mbetet në nivelin e emocioneve apo të një patriotizmi sipërfaqësor. Narrativat që ushqehen me simbolikë dhe jo me strategji rrezikojnë të krijojnë iluzione sigurie, në një kohë kur realiteti kërkon qartësi dhe maturi.
Në një rend ndërkombëtar gjithnjë e më të paqëndrueshëm, siguria nuk është më diçka që mund të merret e gatshme. Ajo ndërtohet. Dhe ndërtohet përmes institucioneve funksionale, diplomacisë së aftë, ekonomisë konkurruese dhe një vizioni të qartë shtetëror. Kjo nuk nënkupton militarizim të panevojshëm, por zhvillim të kapaciteteve që garantojnë sovranitet dhe peshë në vendimmarrje.
Po aq e rëndësishme është shmangia e kurtheve ideologjike. Faktori shqiptar nuk ka nevojë të pozicionohet mbi baza fetare apo të imitojë modele lindore apo perëndimore pa filtër. Ajo që kërkohet është ndërtimi i një qasjeje pragmatike, të rrënjosur në realitetin ballkanik, ku aleancat nuk janë të përhershme, por funksionale dhe të orientuara nga interesi.
Rajoni po hyn në një fazë ku secili aktor kërkon të forcohet përmes partnerëve, por edhe të ruajë autonominë e vet strategjike. Në këtë kontekst, edhe shqiptarët duhet të mendojnë dhe të veprojnë si faktor, jo si spektator. Kjo kërkon më pak retorikë dhe më shumë investim në kapacitete reale—politike, diplomatike dhe ekonomike.
Në fund, pyetja nuk është se kush po flet për Ballkanin, por kush është i përgatitur të veprojë brenda tij. Dhe përgjigjja për këtë nuk gjendet në deklarata, por në aftësinë për të ndërtuar fuqi të qëndrueshme në kohë.
