Shkruan Ismet Haziri
Në një shoqëri që ende po përballet me plagët e së kaluarës, trajtimi i historisë nuk është luks artistik, por përgjegjësi morale. Ekspozita e fundit e Shkëlzen Gashit ka hapur debat të domosdoshëm, por njëkohësisht ka nxjerrë në pah rrezikun e relativizimit të vuajtjes dhe shtrembërimit të së vërtetës.
Përpjekjet për t’u paraqitur si zë kritik brenda shoqërisë janë të mirëseardhura, ashtu siç ka bërë për vite Natasha Kandić në kontekstin e saj. Por ky rol kërkon integritet të pakompromis dhe respekt të thellë për faktet dhe viktimat.
Kur ngjarje si masakra e Dubravës trajtohen në mënyrë të njëanshme ose të pasaktë, nuk kemi të bëjmë më me debat intelektual, por me cenim të dinjitetit të atyre që kanë përjetuar tmerrin. Liria e shprehjes nuk përjashton përgjegjësinë për të mos deformuar realitetin historik.
Në thelb të këtij debati qëndron një pyetje e thjeshtë, por thelbësore: a mund të ndërtohet një shoqëri e drejtë mbi interpretime të paqarta dhe narrativa të shtrembëruara? Pa një përkushtim të sinqertë ndaj së vërtetës, çdo përpjekje për reflektim publik rrezikon të shndërrohet në provokim pa sens dhe në padrejtësi të re ndaj viktimave.
Prandaj, në vend të provokimeve të pavend dhe interpretimeve të diskutueshme, ajo që kërkohet është reflektim i sinqertë dhe përgjegjësi publike. Një kërkim faljeje ndaj familjarëve të viktimave dhe ndaj të mbijetuarve nuk do të ishte dobësi, por akt minimal njerëzor dhe qytetar.
Historia nuk është skenë për eksperimente egoje. Ajo është kujtesë kolektive që kërkon dinjitet, saktësi dhe ndjeshmëri.
