Ndërsa bie muzgu, dunat e Vlorës u përkasin përsëri flamingove. Tufat e tyre formojnë radhë të gjata në qiell, ndërsa zhurma mbush ajrin. Zhurma e mikserëve të çimentos dhe motorëve të kamionëve ia ka lënë vendin përsëri natyrës, të paktën për disa orë.
Nesër, ata do të kalojnë përsëri pistën e sapohapur prej betoni të aeroportit të ri, që po ndërtohet në rezervatin natyror. “
Ata janë me nxitim të madh”, thotë Joni nga organizata mjedisore PPNEA, duke theksuar “Qeveria dëshiron të krijojë fakte në terren dhe për këtë, ata kanë nevojë për shumë beton”.
Krijimi i fakteve në terren është me të vërtetë ajo që ata duan, siç e bën të qartë çdo vendimmarrës në Shqipëri, deri te figura politike pothuajse e plotfuqishme e vendit të vogël midis Ballkanit dhe Adriatikut: Kryeministri Edi Rama.
“Aeroporti do të përfundojë brenda një viti”, thotë ai me ton në një intervistë me Kurier. Investitorët ndërkombëtarë janë tashmë të rreshtuar pas tij.
Më i shquari midis tyre është dhëndri i Donald Trump, Jared Kushner. 44-vjeçari ka projekte të mëdha pasurish të patundshme në zhvillim e sipër në të gjithë Ballkanin, një nga më të mëdhatë që po ndërtohet pranë Vlorës, në jug të Shqipërisë. Kushner ka zbuluar një shtrirje bregdetare prej 15 kilometrash këtu, duke përfshirë një ishull që dikur përdorej nga udhëheqësit ushtarakë të regjimit stalinist.
Aty ku sot alternohen dunat, shiritat e pyjeve dhe shkëmbinjtë shkëmborë, 10,000 njësi banimi janë planifikuar për të ardhmen e afërt: hotele, apartamente dhe e gjithë kjo, siç tha shkurt Kushner, është “ndërtim betoni në Shqipëri”.
Por zona është shumë e brishtë për t’i bërë ballë sulmit, theksojnë ambientalistët shqiptarë. Ky peizazh bregdetar u formua jo vetëm nga deti, por edhe nga lumi Vjosa. Ai derdhet në det këtu, duke krijuar deltën e fundit të paprekur në Evropë. Është shtëpia jo vetëm e rreth 7,000 flamingove, por edhe e qindra llojeve të tjera të zogjve të rrezikuar. Pavarësisht kësaj, politikanët hapën me lehtësi rrugën për Kushnerin dhe donatorët e tjerë të kombit. Një reformë gjithëpërfshirëse e ligjeve mjedisore ishte praktikisht e përshtatur për ta. Nuk i shmanget absurditeteve, siç është lejimi i ndërtimit të objekteve turistike në rezervatet natyrore nëse ato arrijnë standardet me pesë yje dhe tregojnë konsideratë për mjedisin lokal.
“Kjo reformë është një shaka”, thotë Silvio Gonzato, ambasadori i BE-së në Shqipëri, mjaft troç për një diplomat.
Eurodeputeti austriak Andreas Schieder (SPÖ) është po aq kritik.
Si raportues i Parlamentit të BE-së, ai ka ndjekur rrugën e Shqipërisë drejt BE-së për vite me radhë, është në dijeni të progresit mbresëlënës ekonomik dhe politik që ka bërë vendi, por edhe të anëve negative, që Brukseli shpesh i injoron.
Paratë e huaja kanë hyrë në Shqipëri për vite me radhë, por burimet e tyre shpesh janë të vështira për t’u gjurmuar.
Për shembull, Aeroporti i Vlorës mbështetet nga grupe korporatash nga Kosova dhe Zvicra fqinje.
Ka pasur ndryshime të shpejta dhe ekonomikisht të palogjikshme në strukturën e pronësisë. Më e rëndësishmja, Qeveria shqiptare njoftoi që në vitin 2023 se aeroporti ishte përfunduar. Megjithatë, një vështrim i shpejtë në vendin e ndërtimit, madje edhe vetëm një vështrim përtej gardhit me tela me gjemba, e bën menjëherë të qartë se është larg përfundimit. Parlamenti Europian bëri thirrje për ndalimin e ndërtimit të aeroportit në vitin 2023.
Në raportet e fundit të BE-së për vendet kandidate, që pritet të publikohen këtë javë, problemet me mbrojtjen e mjedisit theksohen hapur.
“Qeveria në Tiranë po e nënvlerëson plotësisht rëndësinë e çështjeve mjedisore për anëtarësimin në BE”, thotë parlamentari Schieder.
Edhe më e drejtpërdrejtë është opozita shqiptare. Deputetja Jorida Tabaku, që për vite me radhë është marrë me marrëdhëniet Shqipëri–BE, e thotë qartë: “Qeveria bën prezantime të bukura e të mirëkuruara, por që s’kanë asnjë lidhje me realitetin në vend.” Sipas saj, Bashkimi Evropian duhet të shikojë më nga afër, e jo vetëm të shënojë me “v” çdo kapitull të negociatave.
Por në Bruksel, ata duan vetëm të shohin një histori suksesi, ankohet ambientalisti Joni, i cili vetë udhëtoi në Belgjikë për t’ua përshkruar shkatërrimin e afërt të rezervatit natyror në Vlorë përfaqësuesve të BE-së: “por, ata po punojnë me shpejtësi të plotë në kantierin e ndërtimit.”
Për të ndaluar projektin ose të paktën për ta ridizajnuar atë, nevojiten fjalë shumë më të qarta nga Komisioni i BE-së, i cili po zhvillon negociatat e pranimit.
Schieder shpreson që Shqipëria të mos dëmtojë veten në garën e saj drejt BE-së: “sepse zhvillimi i peizazheve bregdetare të pastra mund të marrë fund shpejt, nëse nuk mbeten më”.
