Nikolo Makiaveli shkruan në librin “Princi” se është e vështirë të ruhet sundimi i popullatave të pushtuara nëse ato kanë zakone ose gjuhë të ndryshme nga pushtuesit, ose nëse janë mësuar të jetojnë të lirë. Ky është shkaku i vërtetë i brishtësisë së ambicieve perandorake të Vladimir Putinit. Dikur, për të zgjeruar ushtarakisht një perandori, zakonisht mjaftonte të eliminoheshin elitat e popujve të pushtuar. Popullatat më pas u përfshinin në perandori pa rezistencë. Përveç rasteve të rralla, ato pranuan nënshtrimin ndaj sundimit të pushtuesve. Por në botën bashkëkohore, forcat e kombinuara të nacionalizmit dhe demokracisë e kanë ndryshuar situatën.
Nacionalizmi bazohet në parimin se vetëm një qeveri, anëtarët e së cilës kanë të njëjtën kombësi si të qeverisurit, është e pajisur me vulën e legjitimitetit. Demokracia, nga ana tjetër, nënkupton pretendimin se banorët janë qytetarë të kualifikuar për të drejta, si dhe për detyra dhe jo nënshtetas, dhe se ata kanë fuqinë të kenë një fjalë në atë se kush dhe si duhet t’i qeverisin ata.
Putini, në ëndrrën e tij për të zgjeruar perandorinë e tij, nënvlerësoi peshën e jashtëzakonshme të këtyre dy forcave. Aftësia ushtarake superiore mund t’i lejojë atij të mbizotërojë mbi armikun. Por edhe nëse Putini do të kishte sukses, duke përfshirë Ukrainën ose pjesë të mëdha të saj dhe ndoshta duke synuar të pushtonte shtete të tjera në ish-Bashkimin Sovjetik, perandoria e zgjeruar do të kishte këmbë balte. Mund të supozohet me siguri se nuk do të zgjaste shumë.
Do të detyrohej të aplikonte doza kaq masive shtrëngimi kundër popullatave armiqësore saqë do të shteronte dhe dobësonte veten. Është jashtëzakonisht e vështirë të qeverisësh ose kontrollosh dikë tjetër për një kohë të gjatë duke përdorur vetëm shtrëngimin.
Është e vërtetë dhe deri më tani ka funksionuar në avantazh të Putinit se edhe Presidenti aktual i SHBA-së, Donald Trump, drejtohet nga një vizion në të cilin ka pak ose aspak hapësirë për dëshirat e njerëzve që e gjejnë veten të detyruar të mbrojnë veten, territorin e tyre dhe të drejtën e tyre për liri përballë agresionit imperialist. Trump, ashtu si Putini dhe Xi Jinping, duket se mendon se të vetmet gjëra që kanë rëndësi janë negociatat midis tij dhe atyre që udhëheqin fuqitë e tjera të mëdha. Në versionin e Trump, marrëveshje të tilla, për të zgjatur, kërkojnë komoditetin ekonomik të fuqive të përfshira. Sanksionet e vendosura së fundmi mbi naftën ruse duken thjesht një pjesë e një strategjie negociuese.
Duke pasur parasysh botëkuptimin e tij, Trump nuk i kushton vëmendje dy fakteve. E para, qoftë për Ukrainën apo Tajvanin, është se komoditeti ekonomik nuk është forca kryesore lëvizëse pas pushtimit të Ukrainës apo kërcënimit për pushtim të Tajvanit. Në vend të kësaj, janë dy rrethana: nga njëra anë, ideali perandorak mbi të cilin sundimtarët e Rusisë dhe Kinës mbështeten për pjesën më të madhe të legjitimitetit të tyre në sytë e rusëve dhe kinezëve; nga ana tjetër, frika nga përhapja e virusit, frika se, në rastin e Ukrainës dhe Tajvanit, demokracia mund të shërbejë si një “shembull i keq” për nënshtetasit rusë dhe kinezë, domethënë, se, në planin afatgjatë, mund të nxisë “fantazi demokratike” në mendjet e këtyre nënshtetasve.
Fakti i dytë që Trump ashtu si Putini dhe Xi Jinping nënvlerëson është se grupe të ndryshme njerëzore, në epokën bashkëkohore, nuk janë më në mënyrë pasive në mëshirën e fuqive të mëdha, nuk bëjnë më me përkushtim atë që këto fuqi i urdhërojnë të bëjnë. Kështu, në rastin e Ukrainës, Trump nuk përballet vetëm me ngurtësinë e Putinit, mosgatishmërinë e tij për t’i dhënë fund luftës pa qenë në gjendje të pretendojë fitoren. Ai përballet gjithashtu me mosgatishmërinë e ukrainasve për t’iu nënshtruar çdo diktatit të rënë dakord midis Trump dhe Putin. Nuk është vetëm Zelensky që është “kokëfortë”. Janë ukrainasit që janë kokëfortë, të pavullnetshëm për të lënë të tjerët të vendosin fatin e tyre dhe të vendit të tyre.
Edhe pse këto janë situata shumë të ndryshme, forca të ngjashme janë në veprim në Lindjen e Mesme. Dobësitë e planit të paqes së Trump janë të njohura. Forca e tij kryesore qëndron në përfshirjen e shteteve arabe, të cilat sigurisht nuk janë të panjohura me perspektivën e marrëveshjeve fitimprurëse që Trump ka vënë në tryezë. Duhet thënë se edhe në Izrael, ka forca, veçanërisht përbërësi fetar ultra-ortodoks, që nënvlerësojnë fuqinë e nacionalizmit, në këtë rast, nacionalizmit palestinez.
Herët a vonë, ndoshta më shpejt sesa vonë, do të shfaqet një shtet palestinez. Nëse siguria e Izraelit garantohet, nëse palestinezët nuk udhëhiqen më nga forcat që kërkojnë shkatërrimin e tij, atëherë krijimi i një shteti palestinez do të jetë gjithashtu në interes të izraelitëve. Qoftë se ka të bëjë me Ukrainën apo Palestinën, nuk është më e mundur të mbyllet kutia e Pandorës: fryma nacionaliste nuk mund të mbahet më në kafaz.
Natyrisht, një shtet i mundshëm palestinez do të ofronte garanci më të forta për të gjithë palestinezët para së gjithash, por edhe izraelitët, nëse do të miratonte rregulla dhe procedura demokratike: përveç fanatikëve, shumica e qytetarëve të një demokracie zakonisht nuk janë të gatshëm, të mbështesin udhëheqësit që janë të gatshëm të ndërmarrin aventura lufte, me të gjitha humbjet dhe shkatërrimet që kjo sjell.
Ky përfundim vlen si për krerët e qeverive ashtu edhe për vëzhguesit e politikës ndërkombëtare. Është e drejtë t’i kushtohet vëmendje asaj që bëjnë udhëheqësit. Por nëse nuk marrim parasysh edhe atë që mendojnë dhe duan njerëzit e zakonshëm, konfliktet nuk mund të kuptohen ose menaxhohen.
