Politikanët dhe ekspertët e mbrojtjes thonë se Suedia duhet të shqyrtojë ndërtimin e armëve të veta bërthamore për të penguar Rusinë, pasi incidentet e fundit që përfshijnë dronë në hapësirën e saj ajrore ngjallin frikë për sigurinë në të gjithë Evropën.
Figura të krahut të djathtë dhe të qendrës së djathtë e kanë shtyrë idenë në debat publik. Jimmy Åkesson, kreu i Demokratëve të Suedisë, i tha gazetës Gothenburg Post: “se Suedia ka pasur shumë përvojë me teknologjinë bërthamore për një kohë të gjatë. Por vullneti politik kërkon diçka të ndryshme. Mendoj se gjithçka duhet të jetë në tryezë në këtë rast”.
Ideja e tij u mbështet nga Robert Dalsio, një studiues në Agjencinë Suedeze të Kërkimeve të Mbrojtjes.
“Tani duhet të diskutojmë për armë bërthamore të pavarura me një komponent suedez”, tha ai në një seminar.
Propozimi po shqyrtohet ndërsa qeveritë evropiane raportojnë një rritje të aktivitetit armiqësor të dronëve dhe shkeljeve të hapësirës ajrore që zyrtarët e lidhin me Vladimir Putinin.
Autoritetet në Danimarkë mbyllën pjesë të aeroportit të Kopenhagenit pas shikimeve të përsëritura të avionëve pa pilot në hapësirën ajrore të saj javën e kaluar.
Danimarka tha se incidentet mund të jenë pjesë e një “sulmi hibrid” të koordinuar. NATO dhe vendet aleate kanë rritur mbikëqyrjen në rajonin e Baltikut. Më herët këtë muaj, Polonia raportoi gjithashtu se disa dronë hynë në hapësirën e saj ajrore gjatë një sulmi në Ukrainë më herët këtë muaj.
Avionët luftarakë të NATO-s u ngritën në ajër dhe aleatë të tjerë ndihmuan në kapjen e tyre. Qeveria polake e quajti inkursionin një shkelje serioze të territorit të NATO-s dhe ngriti alarmin në të gjithë aleancën.
Mbështetja për një rishikim të opsioneve bërthamore në Suedi nuk kufizohet vetëm në një parti. Eurodeputetja kristiandemokrate Alice Teodorescu ka sugjeruar që Suedia duhet të marrë në konsideratë kontributin në një strategji të përbashkët bërthamore evropiane.
Vende të tjera evropiane, përfshirë Poloninë dhe disa politikanë gjermanë, kanë diskutuar gjithashtu hapur për armët bërthamore kombëtare ose të përbashkëta, megjithëse shumë ekspertë thonë se rishikimi i një programi armësh do të ishte i vështirë dhe i ngarkuar politikisht.
Ekspertët në Agjencinë Suedeze të Kërkimeve të Mbrojtjes kanë paralajmëruar se pengesat teknike dhe financiare janë të mëdha. “Do të ishte një projekt shumë i madh industrial”, tha Martin Goliath, një ekspert i armëve bërthamore në FOA. “Do të duhej të zhvillohej shumë, jo vetëm e gjithë infrastruktura për prodhimin e materialeve të nevojshme për një armë bërthamore, gjë që do të kërkonte shumë investime. Mendoj se do të ishte pothuajse e pamundur të gjendeshin burimet.”
Ai dhe studiues të tjerë vërejnë se njohuritë bërthamore të Suedisë datojnë që nga Lufta e Ftohtë , kur vendi kreu programe sekrete dhe madje kreu teste jo-bërthamore në Lapland. Këto programe më të vjetra i dhanë Suedisë kërkime dhe kujtesë institucionale, por shumë prej tyre janë çmontuar.
Analistët gjithashtu tregojnë pengesa politike dhe ligjore – Suedia është palë në rregullat e mospërhapjes dhe ka mbështetur prej kohësh çarmatimin bërthamor. Opinioni publik ka rryma të forta anti-bërthamore dhe partnerët ndërkombëtarë ka të ngjarë të rezistojnë ndaj çdo veprimi të njëanshëm.
Suedia aktualisht ka centrale bërthamore civile që sigurojnë një pjesë të konsiderueshme të energjisë elektrike të saj. Megjithatë, ekspertët thonë se aftësia civile nuk do të thotë një marshim i shpejtë drejt pajisjeve. Ndërtimi i një force bërthamore të besueshme do të kërkonte investime të mëdha, objekte të reja industriale, personel të trajnuar dhe vite, nëse jo dekada, pune.
Për momentin, debati në Suedi është publik dhe i paqëndrueshëm. Politikanët dhe disa zyrtarë të mbrojtjes thonë se vendi duhet të diskutojë të gjitha opsionet duke pasur parasysh mjedisin e ndryshuar të sigurisë.
Suedia dikur ishte pranë ndërtimit të bombës së saj atomike për t’u mbrojtur nga Bashkimi Sovjetik, por e braktisi projektin në fund të viteve 1960. Vendi nënshkroi Traktatin për Mospërhapjen e Armëve Bërthamore në vitin 1968 si një shtet jo-bërthamor dhe marrëveshja e masave mbrojtëse hyri në fuqi në vitin 1975.
Vendi më vonë miratoi Protokollin Shtesë për të lejuar inspektime më të rrepta. Ndërsa Agjencia e Stokholmit për Kërkime në Mbrojtje ruajti ekspertizën e saj në efektet bërthamore, pjesa më e madhe e infrastrukturës dhe kapacitetit teknik u çmontua dhe plutoniumi i fundit i mbetur u dërgua në SHBA në vitin 2012.
Që atëherë, Suedia e ka pozicionuar veten si një mbështetëse e vendosur e çarmatimit dhe mospërhapjes, duke fituar reputacionin si “Kalorësi i Bardhë” i kontrollit global të armëve. Edhe pse tani është anëtare e NATO-s, Stokholmi nuk ka ndjekur zhvillimin e armëve bërthamore që kur braktisi programin e tij.
