Në dy javët e fundit, një nga temat kryesore kur flitet për marrëdhëniet midis autoriteteve serbe dhe Bashkimit Evropian është statusi i Partisë Progresive Serbe (Partia e Vuçiçit) në Partinë Popullore Evropiane, anëtare e së cilës është ajo. Edhe pse vetë presidenti i PPE-së deklaroi se kjo do të diskutohet brenda partisë, dhe burime të tjera konfirmuan se ky është rasti, pyetja është pse PPE vendosi “vetëm tani” të merret me SNS-në, dhe si është e mundur që ky bashkëpunim nuk e njollosi reputacionin e tyre më parë.
Fati i SNS-së në PPE është diskutuar të paktën që nga vizita e fundit e përfaqësuesve të opozitës serbe në Bruksel. Pastaj presidenti i Partisë Popullore Evropiane, Manfred Weber, u tha mediave para seancës plenare të PE-së se partia e tij po ndjek me kujdes situatën dhe zhvillimet në Serbi, dhe shtoi se grupi nuk është i verbër ndaj ngjarjeve dhe imazheve të fundit nga Serbia.
Weber tha se udhëheqësit e PPE-së nisën një diskutim rreth situatës në Serbi dhe anëtarësimit të SNS-së në atë grupim politik, i cili do të zhvillohet në ditët në vijim.
Po atë ditë, në një diskutim në panel ku mori pjesë opozita serbe, por jo përfaqësuesit e PPE-së, një nga përfundimet me të cilat ranë dakord si deputetët serbë ashtu edhe ata evropianë ishte se duhet të ushtrohet presion mbi PPE-në për të ndërmarrë veprime në lidhje me anëtarësimin në SNS, domethënë, për të shprehur qëndrimin se SNS nuk mund të jetë anëtare e asnjë partie evropiane në shkelje të parimeve të demokracisë.
Përveç deklaratave nga Strasburgu, deputetja Ana Jakovljeviç deklaroi se sipas një burim brenda PPE-së procedura për përjashtimin e SNS do të nisë së shpejti dhe se kjo po bëhet sepse PPE është e shqetësuar për reputacionin e saj.
Drejtori i Përgjithshëm i Institutit për Çështjet Evropiane, Leo Beshiri, i tha gazetës ‘Danas’ se PPE është në një situatë ku nuk ka më hapësirë për të injoruar atë që po ndodh në Serbi.
“Për vite me radhë, ata i mbyllën sytë ndaj praktikave autoritare të SNS-së, me justifikimin se është më mirë ta mbajnë Vuçiçin, të paktën nominalisht, në familjen evropiane sesa ta shtyjnë plotësisht drejt Moskës ose Pekinit. Por ngjarjet e fundit, përfshirë dhunën kundër protestuesve dhe rënien e besimit në institucione, e kanë bërë heshtjen më të kushtueshme sesa reagimin”, tha Beshir.
Siç shton ai, PPE nuk e pa papritur atë që po ndodh në Serbi, por presioni, si brenda ashtu edhe jashtë, u bë shumë i madh për t’u injoruar.
“Nëse ka një shpërbërje, pasojat për qeverinë në Serbi nuk do të jenë tektonike në aspektin e politikës së brendshme. Vuçiç po ndërtonte një sistem që nuk mbështetet në mbështetjen e partive evropiane, por në kontrollin e plotë të institucioneve dhe medias vendase. Megjithatë, humbja e PPE-së do të kishte një efekt serioz simbolik”, shtoi Beshiri.
Ky efekt, beson ai, do të konsistonte në humbjen e argumentit të SNS-së se i përket politikës kryesore evropiane.
“Kjo do të thoshte hyrje më e vështirë në zyrat në Bruksel, mbrojtje më të dobët në Parlamentin Europian dhe më pak hapësirë për manovrim në negociatat ndërkombëtare. Me fjalë të tjera, kjo nuk do ta rrëzonte qeverinë, por do ta bënte atë edhe më të izoluar dhe mbrojtëse”, shpjegon ai.
Kur u pyet pse PPE-ja është e shqetësuar vetëm tani për reputacionin e saj, Beshiri thotë se kjo është një kombinim pragmatizmi dhe standardesh të dyfishta.
“Ndërsa SNS-ja solli vota në PPE përmes Orbanit dhe në diasporë dhe shërbeu si një kanal për rajonin, ata toleruan shumë. Edhe kur kishte shkelje të dukshme të standardeve demokratike, interesi mbizotëronte mbi parimet. Vetëm tani, kur publiku evropian është më i ndjeshëm ndaj çështjes së sundimit të ligjit dhe imazhet nga rrugët e Beogradit, Novi Sadit dhe qyteteve të tjera janë shumë të fuqishme për t’u fshehur, PPE-ja del me një qëndrim më të qartë”, tha ai teksa shtoi se ky nuk është një zbulim i papritur i problemit, por një pasojë e një ndryshimi në llogaritjen politike.
Me fjalë të tjera, Beshiri pohon se PPE është gati të shkojë më tej se më parë, por se kjo nuk është pasojë e zgjimit moral, por sepse kostoja e mosveprimit tejkalon përfitimin e një aleance me SNS-në.
“Ngadalë, por me siguri, dera po i mbyllet Vuçiçit dhe kjo mund të çojë në izolim të mëtejshëm të regjimit arbitrar në Beograd”, përfundon i ai.
Aris Movsesian, nënkryetar i Lëvizjes së Qytetarëve të Lirë, theksoi për Danas se PPE po flet gjithnjë e më shumë për faktin se SNS duhet të vendosë se ku i takon.
“Nëse politika e balancimit dhe e kthimit drejt Rusisë dhe Kinës vazhdon, PPE-ja sigurisht që nuk do ta tolerojë atë”, shprehet Movsesian.
Siç thekson ai, shpërbërja përfundimtare e PPE-së dhe SNS-së do të kishte pasoja serioze për qeverinë, nga humbja e mbulimit politik në Evropë deri te dobësimi i pozicionit të Serbisë në institucionet dhe negociatat evropiane, duke shtuar se kjo do të ishte gjithashtu një sinjal i fortë se qeveria po e çon vendin në izolim.
“Veçanërisht problematike janë shkeljet serioze të sundimit të ligjit dhe konfrontimet e dhunshme me qytetarët gjatë protestave muajshe, të cilat e shteruan më tej pragun e tolerancës. Më parë, mund të kishte shpresë se paralajmërimet do të jepnin fryte, por ndërsa SNS largohet gjithnjë e më shumë nga rruga evropiane dhe kthehet drejt qendrave të tjera të pushtetit, PPE po bindet gjithnjë e më shumë se duhet të vendoset një vijë ndarëse, sepse reputacioni dhe qëndrueshmëria e tyre në mbrojtjen e vlerave evropiane nuk mund të tolerojnë më shpërthime të tilla”, përfundon Movsesian.
