Meri e priste çdo verë burrin, që punonte në Gjermani që nga viti 1990. Edhe pasi u hoqën vizat, ai gjente gjithmonë një arsye që ajo të mos shkonte atje. Kur ai u shtrua në spital në Shtutgart, ajo udhëtoi për herë të parë jashtë Kosovës. Atje e priste një e vërtetë që në familjen e saj të tjerët e kishin ditur prej vitesh.
Quhem Meri, jam 58 vjeçe dhe jetoj në Ferizaj.
Me Bajramin u martova në vitin 1988, kur isha njëzet vjeçe. Ai punonte në fabrikën e gypave. Në vitin 1990, si mijëra shqiptarë të tjerë, e larguan nga puna. Pak muaj më vonë u nis për në Gjermani.
Unë mbeta në shtëpi me djalin tonë njëvjeçar, Dritonin, dhe me vjehrrën, Hajrien.
“Dy-tri vjet”, më tha Bajrami kur u nda me ne. “Sa të rregullohet gjendja.”
Kaluan tridhjetë e pesë.
Vinte çdo verë, për tri javë. Gjithë vitin jetonim për ato tri javë. Pastronim shtëpinë, lyenim muret, gatuanim gjellët që i pëlqenin. Kur ikte, shtëpia mbetej përsëri e heshtur deri në verën tjetër.
Në njërën nga ato vera mbeta shtatzënë me vajzën tonë, Fitoren.
Me paratë që dërgonte ndërtuam shtëpinë e re, i shkolluam fëmijët dhe e mbajtëm vjehrrën kur u sëmur. Askush në lagje nuk mund të thoshte se Bajrami nuk e kishte mbajtur familjen.
Por e mbante nga larg.
Për shumë vite nuk mund të shkoja në Gjermani për shkak të vizave. Kur e pyesja për bashkim familjar, më thoshte se letrat e tij nuk mjaftonin.
“Banoj në një dhomë me tre punëtorë”, më thoshte. “Ku do të të mbaj?”
Unë e besoja. Pse të mos e besoja?
Kur ankohesha se telefononte rrallë, vjehrra më qetësonte:
“Mos e pyet burrin shumë, bijë. Burri në kurbet i ka hallet e veta. Gruaja e mençur nuk ia numëron telefonatat.”
Vetëm në Krishtlindje nuk telefononte kurrë.
“Punojmë turne festash”, thoshte. “Paguhen dyfish.”
Një herë, në telefon, pas zërit të tij dëgjova një grua që fliste gjermanisht.
“Televizori”, tha.
Nuk e pyeta më tej.
Në vitin 2017, Dritoni shkoi te babai në Shtutgart dhe filloi të punonte në ndërtimtari. Banonte me disa shokë, në një banesë tjetër. Kur e thërrisja me video, ishte gjithmonë në rrugë ose në punë. Kur e pyesja për babanë, përgjigjej shpejt:
“Mirë është, nanë.”
Pastaj ndërronte temën.
Vjehrra vdiq në vitin 2021. Natën e fundit më kapi dorën dhe më tha:
“Ma fal, bijë.”
Mendova se kërkonte falje për vitet kur kishte qenë e ashpër me mua, si shumë vjehrra të asaj kohe. E putha në ballë dhe i thashë se nuk kishte asgjë për të falur.
Në janar të vitit 2024 u hoqën vizat për Kosovën. Atë natë e thirra Bajramin, e gëzuar si vajzë e re.
“Tani mund të vij.”
Ai heshti një çast.
“Çfarë do të bësh këtu? Këtu vetëm punohet. Më mirë vij unë në verë.”
Dy herë caktova datë. Herën e parë më tha se kishte turne nate gjithë muajin. Herën e dytë, se do të vinte vetë në Kosovë për disa dokumente. Erdhi, për tri javë, si gjithmonë.
Këtë verë nuk erdhi fare. Tha se firma kishte shumë punë.
Në mes të shtatorit, Dritoni më telefonoi në mesnatë. Babai kishte pësuar një goditje në tru dhe ishte shtruar në spital.
Të nesërmen në mëngjes isha në aeroportin e Prishtinës. Ishte hera e parë në jetën time që hipja në aeroplan.
Dritoni më priti në Shtutgart. Ishte i zbehtë dhe nuk më shikonte në sy.
“Sonte nuk të lënë të hysh, nanë”, tha. “Babai po fle. Shkojmë nesër.”
“Kam ardhur nga Kosova. Po shkoj sonte.”
Gjatë rrugës dy herë filloi të thoshte diçka. Dy herë heshti.
“Çfarë ke?”, e pyeta.
“Asgjë. Jam i lodhur.”
Dhoma e Bajramit ishte në katin e tretë. Dera ishte e hapur.
Ai flinte, me maskë oksigjeni në fytyrë. Pranë shtratit ishte ulur një grua rreth të pesëdhjetave, me flokë të shkurtër të verdhë. E mbante dorën e tij në duart e veta. Pranë dritares qëndronte një vajzë e re, ndoshta njëzet vjeçe.
Mendova se gruaja ishte ndonjë punonjëse sociale, ose pronarja e banesës ku banonte Bajrami, që ishte sjellë mirë me të. Në Kosovë kisha dëgjuar shpesh për gjermanë që kujdeseshin për punëtorët tanë si për njerëzit e vet.
Desha ta falënderoja.
I zgjata dorën dhe i thashë fjalën e vetme gjermane që dija:
“Danke.”
Gruaja u ngrit, ma shtrëngoi dorën dhe e pa Dritonin me një pyetje në sy.
Vajza pranë dritares u afrua. Më shikoi me kujdes dhe tha në një shqipe të çalë:
“Mirëdita. Unë jam Lena.”
Pastaj u kthye nga shtrati, e preku Bajramin në krah dhe i foli me zë të ulët:
“Papa.”
Nuk e di sa kohë qëndrova ashtu. E di vetëm se nuk e shikova Bajramin. Shikova djalin tim.
Dritoni uli kokën.
Atëherë i kuptova dy gjëra njëherësh. E para, që burri im kishte një familje tjetër. E dyta, që djali im e kishte ditur.
Dola në korridor. Dritoni më ndoqi.
“Sa kohë e ke ditur?”
“Që kur erdha këtu. Nëntë vjet.”
“Kush tjetër?”
Heshti.
“Kush tjetër, Driton?”
“Gjyshja.”
M’u kujtua dora e saj e ftohtë në dorën time. “Ma fal, bijë.”
“Që kur?”
“Që kur lindi Lena. Babai ia tregoi vetë. Gjyshja i tha të mos e prishte shtëpinë.”
“Cilën shtëpi?”, i thashë. “Atë që e mbaja unë vetëm?”
“Kur erdha këtu, babai më çoi te ta që javën e parë. Lena ishte dymbëdhjetë vjeçe. Më tha se, nëse ta tregoja, do të të shkatërroja ty dhe gjyshen, që ishte e sëmurë. Pastaj vdiq gjyshja. Çdo vit thosha se do të ta tregoja në verë. Dhe çdo verë, kur të shihja si e prisje te dera, nuk më bënte zemra. Babai thoshte se e vërteta do të të vriste.”
“Më vrau gënjeshtra, bir. Ngadalë. Tridhjetë vjet.”
Atë natë fjeta në banesën e Dritonit. Nuk fola me të.
Të nesërmen, gruaja nga spitali kërkoi të takohej me mua. Quhej Sabine. U ulëm në kafenenë e spitalit. Lena u ul mes nesh, sepse askush tjetër nuk mund të përkthente.
Sabine foli gjatë. Lena përkthente ngadalë, duke kërkuar fjalët.
Bajrami e kishte njohur Sabinen në vitin 2003. I kishte thënë se me gruan në Kosovë ishte ndarë prej vitesh dhe se ishin të martuar vetëm në letër, për hir të fëmijëve dhe të nënës së tij të sëmurë. Çdo verë shkonte në Kosovë, i kishte thënë, vetëm për t’i parë fëmijët.
Për njëzet e tre vjet, ajo e kishte besuar.
“Ai vinte çdo verë”, i thashë. “Dhe flinte në shtratin tim.”
Lena më shikoi. Nuk përktheu.
“Përktheje, bijë”, i thashë.
E përktheu.
Sabine e mbuloi fytyrën me duar.
Për një kohë të gjatë nuk foli asnjëra. Rreth nesh kalonin mjekë, infermierë dhe vizitorë me lule. Ishim dy gra që i kishim dhënë të njëjtit burrë gjysmën e jetës, dhe një vajzë që na e përkthente dhimbjen njëra-tjetrës.
Nuk e urreja dot atë grua. E kisha provuar gjithë natën. Nuk munda.
Lena më tregoi se studionte punë sociale. Babai i kishte mësuar vetëm pak fjalë shqip: “mirëdita”, “faleminderit” dhe “të dua”.
Këtë të fundit, mua nuk ma kishte thënë kurrë.
Bajrami u zgjua pasdite. Ana e djathtë e fytyrës nuk i lëvizte dhe fliste me vështirësi. Kur më pa, i rrodhën lot.
Provoi të thoshte diçka.
“Mos fol”, i thashë. “Tridhjetë e pesë vjet kam pritur të flasësh. Tani nuk dua të dëgjoj.”
Qëndrova edhe dy ditë, derisa mjekët thanë se nuk ishte më në rrezik. Pastaj u ktheva në Ferizaj.
Fitorja nuk e kishte ditur. Kjo ishte e vetmja gjë që më mbajti në këmbë javët e para. Kur ia tregova, qau për mua, jo për babanë.
Dritoni më telefonon çdo të diel. I përgjigjem. Është djali im dhe do të jetë gjithmonë. Por ende nuk e di nëse do t’i besoj si më parë. Ai nuk ishte fëmijë. E kishte zgjedhur heshtjen.
Muajin e kaluar dorëzova kërkesën për shkurorëzim në gjykatën e Ferizajt.
Në moshën 58-vjeçare. Në lagje pëshpëritin. Disa të afërm më thonë se në këtë moshë njerëzit nuk ndahen dhe se burri ishte në kurbet për ne.
Le të flasin. Për tridhjetë e pesë vjet kam qenë gruaja e një burri në kurbet. Tani dua të jem vetëm Myrvetja.
Disa javë pas kthimit, më erdhi një mesazh në telefon, nga një numër gjerman. Shqipja kishte gabime.
“Mirëdita Myrvete. Më fal. Unë nuk e dija.”
Ishte Lena.
E lashë telefonin mbi tavolinë për tri ditë. Pastaj iu përgjigja:
“As unë, bijë.”
